Arabuluculuğun Kapsamı
Arabuluculuk, 6325 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen ve hem ihtiyari hem zorunlu olarak uygulanabilen bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Zorunlu arabuluculuk, dava açmadan önce başvurulması dava şartı olan uyuşmazlıklar için öngörülmüştür; bu şart yerine getirilmeden açılan dava HMK m.115 gereği usulden reddedilir. 6325 sayılı Kanun m.1/2 uyarınca yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişlidir; aile içi şiddet, kamu düzeni ve evlilik birliği gibi konular kapsam dışındadır.
Zorunlu Arabuluculuk Alanları
Zorunlu arabuluculuğun başlıca alanları şunlardır: iş davaları (kıdem/ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti, işe iade — 7036 sayılı Kanun m.3); ticari davalar alacak ve tazminat talepleri (TTK m.5/A); tüketici davaları — belirli parasal sınır altında kalan tüketici uyuşmazlıkları (6502 sayılı Kanun m.73/A); kira uyuşmazlıkları ile komşuluk hukukundan doğan uyuşmazlıklar (2023 itibarıyla yeni zorunlu alanlar — 7445 sayılı Kanun). İşçi alacaklarında hizmet tespiti, iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları ise zorunlu arabuluculuk dışındadır.
Süreç ve Süreler
Arabuluculuk başvurusu, adliyelerdeki Arabuluculuk Bürosuna dilekçeyle yapılır. Başvurudan sonra büro, atanmış arabuluculuk listesinden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu, taraflara davet gönderir ve ilk toplantıyı yapar. Arabuluculuk süreci işte 3 hafta (uzatılabilir: 1 hafta), ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında 6 hafta (uzatılabilir: 2 hafta) içinde tamamlanır. Tüm süre içinde zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur (6325 s.K. m.16).
Arabuluculuk Sonucu
Anlaşma sağlanırsa arabulucu, tarafların kimliğini, anlaşma konusunu ve şartlarını içeren bir anlaşma belgesi düzenler. Bu belge, mahkeme onayı olmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (6325 s.K. m.18/4); icra edilebilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak tutulur; bu tutanak dava dilekçesine eklenerek dava açılır. Taraflardan birinin toplantılara haklı sebep olmaksızın katılmaması halinde bu durum yargılamada kötüniyet olarak değerlendirilebilir ve yargılama giderlerine hükmedilirken dikkate alınır.
Arabuluculuk Ücreti
Arabuluculuk ücreti Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir; parasal uyuşmazlıklarda anlaşma tutarına göre artan oranlı tarife uygulanır. Anlaşmayla sonuçlanmayan zorunlu arabuluculukta ücret hazine tarafından karşılanır (7036 s.K. m.3/18); anlaşma halinde taraflar eşit olarak öder, aksi kararlaştırılabilir. İhtiyari arabuluculukta ücret tamamen taraflar arasındadır.