Detaylı Açıklama
Depozito veya güvence bedeli, kira ilişkisinin başlangıcında kiracının kiraya verene teminat olarak verdiği paradır. TBK m.342 ile düzenlenen bu müessese, kiracının kira bedelini ödememe, kiralananı hasarlı teslim etme veya diğer sözleşmesel yükümlülüklerini ihlal etme riskine karşı kiraya vereni koruma amacı taşır. Güvence bedeli, kira sözleşmesinin sona ermesinin ardından kiracının herhangi bir borcu bulunmaması halinde faiziyle birlikte kiracıya iade edilir.
Kanun, güvence bedelinin üst sınırını üç aylık kira bedeli olarak belirlemiştir. Bu sınırı aşan güvence bedeli talep edilmesi hukuken geçersizdir. Kiracı, üç aylık kira bedelini aşan tutarın iadesini her zaman talep edebilir. Güvence bedeli para olarak verilecekse, kiraya verenin doğrudan kendisine ödenmesi yerine bir bankada kiracı adına açılacak vadeli mevduat hesabına yatırılması zorunludur.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
TBK m.342/1 uyarınca konut ve çatılı iş yeri kiralarında güvence bedeli üç aylık kira bedelini geçemez. Güvence bedeli olarak para verilecekse bu paranın bankada vadeli bir hesaba yatırılması gerekir. Kıymetli evrak verilmesi halinde ise bu evrak bankaya depo edilmelidir. Banka, güvence bedelini ancak iki tarafın rızası veya kesinleşmiş icra takibi ya da mahkeme kararı üzerine geri verebilir.
Kira sözleşmesinin sona ermesinden itibaren kiraya veren, üç ay içinde kiracıya dava açmaz veya icra takibi başlatmazsa banka güvence bedelini kiracıya iade etmekle yükümlüdür. Bu düzenleme, kiraya verenin depozitoyu haksız biçimde alıkoymasının önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Uygulamada en yaygın sorun, depozitonun bankaya yatırılmayıp doğrudan kiraya verene elden verilmesidir. Bu durum kiracının iade aşamasında ispat güçlüğü yaşamasına yol açar. Elden ödeme yapılması halinde mutlaka makbuz alınmalı veya banka havalesi tercih edilmelidir.
Tahliye sonrası depozito iadesinde kiraya veren, kiralananın hasar görmüş olduğunu ileri sürerek depozitoyu iade etmekten kaçınabilir. Bu durumda normal kullanımdan kaynaklanan yıpranma ile kiracının kusurundan kaynaklanan hasar arasındaki fark önem kazanır. Yargıtay içtihatlarına göre olağan yıpranma (boya eskimesi, döşeme aşınması gibi) sebebiyle depozito kesintisi yapılamaz. Kiracının tahliye sırasında taşınmazın durumunu fotoğrafla belgelemesi ispat açısından kritik önem taşımaktadır.