Detaylı Açıklama
Disiplin cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun (DMK) 125. maddesinde düzenlenen ve kamu görevlilerinin hizmet içi düzeni bozucu davranışlarına karşı uygulanan idari yaptırımdır. Disiplin cezaları, kamu hizmetinin düzenli ve verimli yürütülmesini sağlamak amacıyla uygulanır ve ceza hukuku yaptırımlarından bağımsız bir nitelik taşır. Aynı fiil nedeniyle hem disiplin cezası hem ceza hukuku yaptırımı birlikte uygulanabilir; bu durum “non bis in idem” (aynı fiilden iki kez yargılanmama) ilkesine aykırılık oluşturmaz.
DMK m.125’e göre disiplin cezaları hafiften ağıra doğru şu şekilde sıralanır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Uyarma ve kınama cezaları disiplin amiri tarafından, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları disiplin amiri veya disiplin kurulunca, devlet memurluğundan çıkarma cezası ise yüksek disiplin kurulunca verilir. Her ceza türüne karşılık gelen fiiller kanunda tahdidi olarak sayılmıştır.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
DMK m.127 uyarınca disiplin soruşturmasının, fiilin öğrenilmesinden itibaren en geç bir ay içinde başlatılması ve soruşturma tamamlandıktan sonra en geç on beş gün içinde karar verilmesi zorunludur. Disiplin cezası verilebilmesi için fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmemiş olmalıdır; bu sürenin dolmasıyla zamanaşımı gerçekleşir. Soruşturmada memurun savunma hakkı güvence altındadır; DMK m.130 gereğince savunma alınmadan ceza verilemez. Savunma için memura en az yedi gün süre tanınır.
Uyarma ve kınama cezalarına karşı idari yargıya başvuru imkânı 2010 Anayasa değişikliğiyle sağlanmıştır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz, devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı ise doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi cezanın tebliğinden itibaren altmış gündür.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Uygulamada en sık verilen disiplin cezaları arasında devamsızlık nedeniyle uyarma, amire saygısızlık nedeniyle kınama, görevin ifasında kayıtsızlık nedeniyle aylıktan kesme ve memuriyet sıfatıyla bağdaşmayan davranışlar nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları yer alır. İdare mahkemeleri, disiplin cezasının fiilin ağırlığı ile orantılı olup olmadığını ölçülülük ilkesi çerçevesinde denetler. Savunma hakkının ihlali, soruşturma süresine uyulmaması veya fiil ile ceza arasında orantısızlık en yaygın iptal nedenleridir. Cezası iptal edilen memur, cezadan kaynaklanan tüm haklarını geriye dönük olarak elde eder.