Feragatın Hukuki Niteliği
Feragat, HMK m.307’de tanımlanan ve davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesini ifade eden tek taraflı taraf işlemidir. Sulhdan farklı olarak feragat karşı tarafın kabulüne bağlı değildir; davacının beyanıyla derhal hüküm doğurur. Feragatla davacı, dava konusu haktan değil, davadaki talebinden vazgeçmiş olur; ancak teknik olarak aynı talebi başka bir davada yeniden ileri süremeyeceği için sonuç hak kaybına benzer.
Feragat kesin hüküm etkisi doğurur (HMK m.311); davacı aynı konuda yeniden dava açamaz. Bu nedenle feragat öncesi taraf ve vekilin son derece dikkatli olması gerekir.
Feragatın Şekli
HMK m.309 uyarınca feragat iki şekilde yapılabilir:
- Yazılı dilekçe: Mahkemeye sunulan dilekçeyle
- Sözlü beyan: Yargılama sırasında duruşmada — beyan tutanağa geçirilir ve feragat eden tarafından imzalanır
Beyan açık, kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Şartlı feragat geçersizdir ve yargılama olağan akışında devam eder. Feragat, dilekçeyle yapıldığında mahkemenin onayına gerek yoktur; ancak uygulamada mahkeme feragat üzerine davanın reddine dair karar verir.
Kısmi Feragat
Davacı taleplerinin bir kısmından vazgeçebilir; buna kısmi feragat denir (HMK m.307/2). Bu durumda dava feragat edilmeyen kısım bakımından devam eder. Örneğin 100.000 TL alacak davası açan davacı, 30.000 TL’lik kısımdan feragat ederek 70.000 TL’lik kısım için yargılamayı sürdürebilir. Mahkeme:
- Feragat edilen kısım için ret kararı verir
- Diğer kısım için esastan inceleme yaparak karar kurar
Feragatın Zamanı
HMK m.310 uyarınca feragat, hüküm kesinleşinceye kadar her aşamada yapılabilir:
- İlk derece mahkemesinde
- İstinaf aşamasında
- Temyiz aşamasında
Hüküm kesinleştikten sonra feragat söz konusu olamaz; çünkü dava esasen sona ermiştir. Karar düzeltme aşamasında bile feragat mümkündür.
Vekille Feragat ve Özel Yetki
Vekil aracılığıyla feragat edilebilmesi için vekaletnamede özel yetki bulunmalıdır (HMK m.74). Genel vekaletname feragat için yeterli değildir. Bu özel yetkiler şunlardır:
- Davadan feragat etme yetkisi
- Davayı kabul etme yetkisi
- Sulh olma yetkisi
- Hakemlik yetkisi
- İhtarda bulunma ve kabul etme yetkisi
- Boşanma davalarında özel yetki
Özel yetki olmaksızın yapılan feragat geçersizdir; mahkeme bu beyanı dikkate almaz.
Feragatın Geri Alınması ve İptali
Feragat kural olarak geri alınamaz. Ancak irade sakatlığı halleri (TBK m.30-39: hata, hile, ikrah/tehdit) ispatlanırsa iptal davası yoluyla feragatın geçersizliği talep edilebilir. İptal süresi 1 yıllık hak düşürücü süredir. Ayrıca:
- Vekilin yetkisiz feragatı: Sonradan vekaletnameye dayanan onay alınmadıkça davacıyı bağlamaz
- Ehliyetsiz kişinin feragatı: Geçersiz; yasal temsilci dava etmeye devam eder
Feragatın Mali Sonuçları
Feragat halinde:
- Yargılama giderleri kural olarak feragat eden davacıya yüklenir
- Davalı yararına vekalet ücreti hükmedilir (HMK m.323)
- Harç iadesi kısmen mümkündür: dava açma harcı ve peşin harcın ön inceleme öncesi feragat halinde yarısı, ön inceleme sonrası tamamen alınır
- Karşı tarafa ödenmiş tazminat veya feragatın koşulları varsa onlar değerlendirilir
Feragat ile Sulh ve Kabul Farkı
| Feragat | Sulh | Kabul | |
|---|---|---|---|
| Tarafı | Davacı (tek taraflı) | Her iki taraf | Davalı (tek taraflı) |
| Karşılıklı taviz | Yok | Var | Yok |
| Sonuç | Davanın reddi | Davayı sona erdirir, ilam niteliğinde | Davanın kabulü |
| Yeniden dava | Açamaz | Açamaz | Açamaz |
| Özel yetki | Vekilde gerekli | Vekilde gerekli | Vekilde gerekli |
Boşanma davalarında özellikle dikkat edilmelidir: boşanmadan feragat, evlilik birliğini sürdürme iradesini gösterir ve sonradan aynı sebeplerle dava açılması zorlaşır (Yargıtay içtihatlarına göre özel sebepler için süre yeniden başlar).