İlam Kavramı
Hüküm ve ilam kavramları sıklıkla birbirine karıştırılır:
- Hüküm, mahkemenin yargılama sonunda verdiği karar kendisidir; tefhim ile (sözlü olarak) açıklanır
- İlam, hükmün gerekçesiyle birlikte yazıya dökülmüş, imzalı ve mühürlü resmi belge halidir
İlam, yargılama faaliyetinin somut çıktısıdır. HMK m.294 uyarınca hüküm yargılamanın sona erdiği duruşmada tefhim edilir; gerekçeli karar (ilam) 1 ay içinde yazılır (m.298) ve taraflara tebliğ edilir.
İlamın Zorunlu Unsurları
HMK m.297 uyarınca ilamda bulunması zorunlu unsurlar:
- Mahkemenin adı ve hâkimin/heyetin bilgileri
- Tarafların ve vekillerinin kimlikleri (TC kimlik no zorunlu)
- İddia ve savunmanın özeti
- Tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususlar
- Delillerin değerlendirilmesi
- Sabit görülen vakıalar
- Bu vakıalardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepler
- Hüküm fıkrası (netice-i karar) — açık, infaza elverişli
- Yargılama giderleri ve vekalet ücreti
- Kanun yolu, süresi ve mercii
Gerekçesiz ilam yazılması bozma sebebidir (Anayasa m.141). Hükmün net olmaması, infaz aşamasında belirsizlik yaratır.
Kesinleşme ve İlamın İcra Edilebilirliği
İlam, kanun yolu süresinde itiraz edilmezse veya kanun yolları tüketilirse kesinleşir. Kesinleşme şerhi vurulur ve ilam icra edilebilir hale gelir. İlama dayanan alacaklar için ilamlı icra yoluyla takip başlatılır:
- İcra emri tebliği: Borçluya 7 günlük süre tanınır (İİK m.32)
- İtiraz hakkı sınırlı: Yalnızca borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı, ertelendiği veya takasla sona erdiği ileri sürülebilir
- Hızlı tahsilat: İlamsız icraya göre çok daha hızlıdır
Kesinleşmeden İcraya Konulabilecek İlamlar
Bazı ilamlar kesinleşmeyi beklemeden icraya konulabilir (HMK m.350):
- Para alacağına ilişkin ilamlar (kural)
- Tazminat ilamları
- Nafaka ilamları (kesinleşmeden icra zorunlu)
- İtirazın iptali davasında verilen ilamlar
- Kira tahliye ilamları (10 günlük süre sonunda)
Kesinleşmesi Zorunlu Olan İlamlar
Aşağıdaki ilamlar kesinleşmeden icraya konulamaz:
- Taşınmaz mülkiyetine ilişkin ilamlar (tapu iptal, tescil, mülkiyet)
- Kişi hallerine ilişkin ilamlar (boşanma, evliliğin iptali, soybağı, isim, evlat edinme)
- Aile hukukundan doğan ilamlar (velayet kararının uygulanması)
- Yabancı mahkeme kararlarının tanınma ve tenfizi
- Vesayet ve kayyumlukla ilgili kararlar
Bu kararlar toplum ve aile hukuku düzenini etkilediğinden kesinleşmesi gerekir.
İlam Harçları
İlamın çıkarılması için ilam harcı yatırılır:
- Karar ve ilam harcı: Davanın türüne göre nispi veya maktu
- Kural olarak davayı kaybeden taraf tarafından ödenir (HMK m.323)
- Adli yardım kapsamındaysa harçtan muaftır
- 492 sayılı Harçlar Kanunu Tarifesi’ne göre yıllık güncellenir
İlam harcı ödenmezse ilam çıkarılmaz, kesinleşme şerhi vurulamaz, dolayısıyla icra edilemez.
Yabancı İlamlar ve Tenfiz
Yabancı bir mahkeme tarafından verilen ilamın Türkiye’de icra edilebilmesi için tanıma ve tenfiz kararı gerekir (5718 sayılı MÖHUK m.50-59). Türk mahkemesi yabancı ilamı tenfiz şartlarını inceler:
- Karşılıklılık (mutuallity)
- Türk kamu düzenine aykırı olmama
- Savunma hakkının ihlal edilmemiş olması
- Münhasır yetki kuralının ihlal edilmemiş olması
Tenfiz kararı verildikten sonra ilam Türk ilamı gibi icra edilebilir.
İlamlı İcrada Süreler
- İcra emrinin tebliği sonrası borçluya 7 gün ödeme süresi
- İtiraz süresi: 7 gün, sınırlı sebeplerle
- Ödenmezse: Doğrudan haciz aşamasına geçilir
- Zamanaşımı: İlamlar 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.156)