Detaylı Açıklama
İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde tanımlanan ve sigortalı işçinin çalışma ortamında ya da işin yürütümü nedeniyle maruz kaldığı, bedensel veya ruhsal zarara yol açan her türlü olayı ifade eder. İş kazası kavramı geniş yorumlanır: işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen bir iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderildiği sırada, emziren kadın işçinin süt izni sırasında veya servisle işe gidiş-geliş esnasında meydana gelen kazalar da iş kazası sayılır.
İş kazasının hukuki sonuçları son derece kapsamlıdır. Kazaya uğrayan işçi, SGK’dan geçici veya sürekli iş göremezlik ödeneği, tedavi giderleri ve protez masraflarının karşılanmasını talep edebilir. Bunun yanı sıra kusurlu olan işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. İşçinin ölümü halinde ise yakınları destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi iş kazasının tanımını ve kapsamını düzenler. İşveren, iş kazasını kazadan itibaren en geç üç iş günü içinde SGK’ya, derhal ise kolluk kuvvetlerine bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yükümlülüğünün ihlali idari para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır. İş kazası sonucu açılacak tazminat davalarında 6098 sayılı TBK m.49-58 hükümleri ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin düzenlemeleri birlikte uygulanır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise iş kazalarının önlenmesine yönelik işveren yükümlülüklerini detaylı şekilde belirler. Risk değerlendirmesi yapma, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi çalıştırma, çalışanlara eğitim verme gibi yükümlülüklerin ihlali kusur oranını artırır.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlar arasında iş kazasının süresinde SGK’ya bildirilmemesi, kazanın iş kazası olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceğine ilişkin uyuşmazlıklar, kusur oranı tespiti ve tazminat hesaplaması konuları yer almaktadır. İnşaat sektörü, madencilik ve imalat sanayii iş kazalarının en yoğun görüldüğü sektörlerdir. Yargıtay kararlarına göre işverenin iş güvenliği önlemlerini almaması halinde ağır kusur değerlendirmesi yapılmakta ve tazminat miktarları buna göre belirlenmektedir. Meslek hastalıkları da iş kazasına benzer hukuki rejime tabidir ancak ayrı hükümlere göre değerlendirilir.