İstinafın Niteliği ve Tarihçesi
İstinaf, ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararların Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) tarafından hem maddi vakıa hem hukuki açıdan yeniden incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. 2016 yılında BAM’ların faaliyete geçmesiyle Türk yargı sisteminde üç dereceli (ilk derece → istinaf → temyiz) kanun yolu sistemi uygulanmaya başlanmıştır. İstinaf öncesi sistemde temyiz tek başına Yargıtay’da yapılıyordu; bu da hem Yargıtay’ı tıkıyor hem de maddi vakıa denetimini sınırlıyordu.
Temyizden Farkı
İstinaf, temyizden köklü biçimde ayrılır. İstinafta maddi olay yeniden değerlendirilir; gerekirse tanık dinlenir, bilirkişi atanır, keşif yapılır, yeni delil sunulur (CMK m.280). Temyizde ise yalnızca hukuka uygunluk denetlenir; maddi vakıa Yargıtay’ın incelemesi dışındadır. Bu nedenle istinafta dava bir nevi yeniden görülür; temyiz ise sadece “kararın hukuken doğru olup olmadığı” sorusuna cevap arar.
Süre ve Başvuru Usulü
Ceza davalarında istinaf süresi, hükmün tefhim edildiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gündür (CMK m.273). Hukuk davalarında süre, kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır (HMK m.345). İstinaf dilekçesi, kararı veren ilk derece mahkemesine verilir; mahkeme dilekçeyi BAM’a gönderir. Dilekçede istinaf sebepleri somut olarak gösterilmelidir: hangi vakıa hatalı tespit edildi, hangi delil yanlış değerlendirildi, hangi hukuk kuralı yanlış uygulandı.
İstinaf İncelemesinin Sonuçları
BAM dört temel sonuca varabilir (CMK m.280; HMK m.353):
- Başvurunun esastan reddi: Karar usul ve esas yönünden uygun bulunduğunda
- Düzeltilerek esastan ret: Maddi hata veya küçük usulsüzlük varsa BAM düzeltip karar verir
- Kararın kaldırılarak yeniden hüküm: Esaslı hata varsa BAM kendi vereceği yeni kararla davayı sonuçlandırır
- Davanın yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesi: Tamamen yeniden duruşma gerekiyorsa
İstinaf Sonrası: Temyiz veya Kesinleşme
BAM kararına karşı koşullara göre Yargıtay’a temyiz yolu açıktır. Ancak küçük parasal davalar, 5 yıl ve altındaki hapis cezaları ile bazı özel kararlar kesindir, temyize götürülemez (CMK m.286, HMK m.362). Temyiz yolu kapalıysa istinaf kararı kesinleşir ve infazına geçilir. İstinaf sürecinin ortalama süresi 6-18 ay arasındadır.