Kadastronun Amacı
Kadastro, ülke genelindeki taşınmazların geometrik tespiti (sınır, alan, konum) ve hukuki tespitini (sahibi, mülkiyet hakları, irtifaklar) bir araya getiren çift yönlü bir işlemdir. 3402 sayılı Kadastro Kanunu kapsamında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Kadastro yapılmamış yerlerde tapu sicili tutulamaz; bu nedenle kadastro, modern tapu sisteminin omurgasıdır. Türkiye’de kadastro çalışmaları cumhuriyet döneminde başlamış olup günümüzde tüm yerleşim alanları büyük ölçüde tamamlanmıştır; köy ve mera kadastroları ile yeniden ölçüm projeleri devam etmektedir.
Kadastro Tespiti ve Askı Süreci
Kadastro ekipleri (kadastro müdürü, kadastro teknisyenleri, bilirkişi/muhtar) bir bölgedeki taşınmazları yerinde inceler. Tapu kaydı, vergi kaydı, zilyetlik durumu, tanık ifadeleri ve teknik belgeler birlikte değerlendirilerek taşınmazın sahibi tespit edilir. Tespit sonuçları 30 gün süreyle ilgili köy/mahalle muhtarlığı ve kadastro müdürlüğünde askıya çıkarılır (3402 s.K. m.11). Bu süre içinde itiraz hakkı vardır; itiraz edilmezse tespit kesinleşir ve tapu siciline tescil edilir.
Kadastro Davası ve Süreler
Kadastro tespitine itiraz eden ilgili, kadastro mahkemesinde dava açar. Kadastro mahkemeleri 3402 sayılı Kanun kapsamında özel yetkili olup ilçe merkezlerinde sulh ve asliye hukuk mahkemeleri bu sıfatla görev yapar. Davalar genellikle mülkiyet, sınır ve yüzölçümü uyuşmazlıklarına ilişkindir. 10 yıllık hak düşürücü süre uygulanır (3402 s.K. m.12); kadastro tutanağının kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde dava açılmazsa tespit artık tartışılamaz hale gelir.
Zilyetliğe Dayalı İktisap
Kadastronun en önemli işlevlerinden biri, tapuda kayıtlı olmayan ancak fiilen kullanılan taşınmazların zilyetliğe dayalı iktisap kuralları (TMK m.713) çerçevesinde sahiplenilmesidir. 20 yıl süreyle davasız ve aralıksız zilyet olan kişi, kadastro çalışmalarında bu durumunu ispat ederek taşınmazı kendi adına tescil ettirebilir. Bu tür tescillere “kazandırıcı zamanaşımı yoluyla iktisap” denir.
Güncel Önemi: Kadastro Yenileme
Eski ve hatalı haritalar nedeniyle ülke genelinde kadastro yenileme (TKGM 22-A) çalışmaları sürmektedir. GPS, lidar ve uydu teknolojileriyle taşınmaz sınırları yeniden ölçülmekte, tapu kayıtları sayısallaştırılmaktadır. Bu çalışmalar imar planlamasında, tarım arazilerinin korunmasında ve taşınmaz ticaretinin güvenli yapılabilmesinde kritik rol oynamaktadır.