Detaylı Açıklama
Muris muvazaası, miras hukukunun en tartışmalı ve uygulamada en sık karşılaşılan konularından biridir. Yargıtay’ın 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı bu alandaki temel içtihadı oluşturur. Karara göre bir kimsenin mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla taşınmazını gerçekte bağışlamasına rağmen tapuda satış veya başka bir ivazlı işlem olarak göstermesi halinde, miras hakkı zedelenen tüm mirasçılar dava açabilir.
Muvazaanın unsurları; tarafların gerçek iradelerinin görünürdeki işlemden farklı olması, mirasçılardan mal kaçırma kastı ve üçüncü kişileri (mirasçıları) aldatma amacıdır. Görünürdeki işlem (satış) muvazaa nedeniyle geçersiz olup, gizli işlem (bağışlama) ise taşınmazlarda şekil şartına uyulmadığı için hükümsüzdür. Bu nedenle taşınmaz, miras bırakanın terekesine geri döner.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
01.04.1974 İBK, saklı paylı olsun ya da olmasın tüm mirasçılara dava açma hakkı tanımıştır. Dava, tapu iptali ve tescil davası şeklinde açılır; her mirasçı kendi miras payı oranında talepte bulunabilir. Zamanaşımı veya hak düşürücü süre söz konusu değildir; muvazaa iddiası her zaman ileri sürülebilir.
Mahkeme, muvazaanın tespitinde şu ölçütleri değerlendirir: satış bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki oransızlık, miras bırakanın ekonomik durumu ve satış ihtiyacı, alıcının ödeme gücü, taraflar arasındaki ilişki ve yöredeki gelenek-görenekler. Tanık beyanları, banka kayıtları ve tapu harç bedelleri de incelenir.
Sık Karşılaşılan Durumlar
En yaygın durum, miras bırakanın taşınmazlarını erkek çocuklarına veya ikinci eşinin çocuklarına tapuda düşük bedelle satış göstererek devretmesidir. Kız çocuklarının veya diğer mirasçıların miras haklarından mahrum bırakılması amaçlanır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile yapılan devir işlemleri de sıklıkla muvazaa iddiasına konu olur.
Davalının “gerçekten bedel ödediğini” ispat yükü altında olması ve ispatlayamaması halinde muvazaa kabul edilir. Miras bırakanın sağlığında tüm mirasçıların onayıyla yapılan devir işlemleri ise muvazaa oluşturmaz. Uygulamada muris muvazaası davaları uzun sürebilir ve kapsamlı bilirkişi incelemesi gerektirir.