Detaylı Açıklama
Tenkis davası, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak saklı pay sahibi mirasçıların haklarını ihlal eden kazandırmalarının kanuni sınıra çekilmesini amaçlayan bir davadır. TMK m.560 uyarınca saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilir.
Tenkis davası hem ölüme bağlı tasarruflara (vasiyetname, miras sözleşmesi) hem de miras bırakanın sağlığında yaptığı belirli karşılıksız kazandırmalara karşı açılabilir. Kanun, tenkis sırasında bir sıra öngörmüştür: önce ölüme bağlı tasarruflar, bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalar en yenisinden başlayarak eskiye doğru tenkis edilir. Bu sistem, miras bırakanın son iradesine mümkün olduğunca saygı gösterilmesini sağlar.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
TMK m.560 hükmüne göre tenkis davasını saklı pay sahibi mirasçılar veya onların alacaklıları açabilir. Davalı ise saklı payı ihlal eden kazandırmanın lehtarıdır. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
TMK m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarına tecavüz edildiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer. Sağlararası kazandırmalarda on yıllık süre miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren işlemeye başlar. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup hakim tarafından resen gözetilir.
Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar TMK m.565’te sayılmıştır. Bunlar arasında miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, geri alınabilir nitelikteki bağışlamalar, miras bırakanın son bir yıl içinde yaptığı olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar ve miras haklarından feragat karşılığı yapılan kazandırmalar yer almaktadır.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Tenkis davalarında en yaygın durum, miras bırakanın sağlığında çocuklarından birine veya üçüncü kişilere taşınmaz devri yaparak diğer mirasçıların saklı payını ihlal etmesidir. Bu devir tapuda satış olarak gösterilmişse muris muvazaası davası, bağışlama olarak yapılmışsa doğrudan tenkis davası yoluna başvurulur.
Net tereke hesabında miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığına sağlararası kazandırmalar eklenerek ve borçlar çıkarılarak tasarruf edilebilir kısım belirlenir. Bilirkişi incelemesi bu aşamada büyük önem taşır. Taşınmazlara ilişkin tenkis kararlarında mahkeme, taşınmazın aynen paylaşımı mümkünse buna, değilse bedele hükmedebilir. Yargıtay, tenkis davasının para alacağına dönüşmesi halinde dava tarihinden itibaren faiz işletilmesine karar vermektedir.