Terekenin Kapsamı
Tereke, miras bırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm malvarlığı değerleri ile hak ve borçların bütünüdür. Aktif kısmında: taşınmazlar (tapuda kayıtlı veya kayıtsız), taşınırlar (araç, ev eşyası, ziynet), banka hesapları, alacak hakları, fikri mülkiyet hakları (telif, marka), şirket payları, alınmamış kıdem tazminatları ve kişiye sıkı sıkıya bağlı olmayan tüm haklar yer alır. Pasif kısmında: muris’in ödenmemiş borçları, vergi borçları, icra takibinde olan alacaklar, kefalet borçları ve cenaze masrafları gibi yükümlülükler bulunur. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar (örneğin manevi tazminat hakkı, sözleşmesel kişisel borçlar) terekeye dahil değildir.
Terekenin Tespiti
Mirasçılar, terekenin tespitini sulh hukuk mahkemesinden talep edebilir. TMK m.589 uyarınca muris’in son yerleşim yerindeki sulh hakimi, talep üzerine veya re’sen terekenin defterini tutar. Bu defter (tereke defteri), aktif ve pasif kalemlerin liste halinde belgelenmesidir. Tespit; mirasın reddine karar verilmesi, paylaştırma davası açılması, saklı pay hesaplaması ve tenkis taleplerinde temel belgedir. Mahkeme, gerekirse banka, tapu ve trafik gibi kurumlardan re’sen bilgi toplar.
Terekenin Yönetimi ve Muhafazası
Miras açıldıktan sonra paylaşma yapılıncaya kadar tereke, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyet rejimine tabidir (TMK m.640). Tek başına tasarruf yapılamaz; tüm mirasçıların onayı veya mahkeme kararı gerekir. Mirasçılar arasında anlaşmazlık veya pasif yönetim halinde sulh hukuk mahkemesi tereke temsilcisi atayabilir (TMK m.592). Temsilci, mallar zarar görmesin diye gerekli tedbirleri alır, kira gelirlerini toplar, borçları öder ve hesap verir.
Mirasın Reddi ve Tereke
Tereke borca batık (pasifler aktiflerden büyük) ise mirasçılar mirasın reddi yoluna gidebilir (TMK m.605). Ret süresi muris’in ölümünü öğrenme tarihinden itibaren 3 aydır. Bu süre içinde sulh hukuk mahkemesine bildirim yapılmalıdır. Pasif tereke mirasçıları aşar borçtan sorumlu olmaktan kurtarır; ancak red bildirimi olmazsa mirasçı resmi tasfiye isteyebilir veya tereke borçlarından sorumlu olur.
Terekenin Paylaştırılması
Tereke; rızai paylaşma (tüm mirasçıların anlaşmasıyla) veya mahkeme kararıyla paylaştırılabilir. Anlaşma sağlanamadığında herhangi bir mirasçı paylaştırma davası (TMK m.642) açabilir. Davada borçlar öncelikle ödenir, kalan net tereke mirasçılara payları oranında dağıtılır. Bölünemeyen taşınmazlar için ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası açılabilir; mahkeme aynen taksim mümkünse bunu, değilse satış yoluyla paylaşıma karar verir.