Detaylı Açıklama
Yargı harcı, yargı organlarının sunduğu kamu hizmetinden yararlanan kişilerin devlete ödediği mali yükümlülüktür. 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun birinci sayılı tarifesi, yargı harçlarının türlerini ve oranlarını belirler. Yargı harçları başlıca iki gruba ayrılır: başvurma harcı ve karar ve ilam harcı. Başvurma harcı maktu olup her dava açılışında sabit bir tutar ödenir. Karar ve ilam harcı ise davanın konusuna göre nispi veya maktu olabilir.
Nispi harç, dava konusu değer üzerinden belirli bir oran hesaplanarak alınır. Taşınmaz davaları, alacak davaları ve ticari davalar nispi harca tabidir. Boşanma, vesayet, nüfus davaları gibi konusu parayla ölçülemeyen davalar ise maktu harca tabidir. Harç miktarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
492 sayılı Kanun’un 2. maddesi yargı harçlarının yükümlüsünü, 27-29. maddeleri ödeme zamanını, 30-37. maddeleri ise istisna ve muafiyetleri düzenler. Davacı, dava açarken başvurma harcı ile peşin karar harcının dörtte birini öder. Kalan karar harcı, davanın sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir.
Harç yatırılmadan dava açılamaz; eksik harç halinde mahkeme, tamamlanması için süre verir. Süresinde harç tamamlanmazsa dava dosyası işlemden kaldırılır. İstinaf ve temyiz başvurularında da ayrıca harç yatırılması zorunludur. Kamulaştırma bedel artırım davalarında davacıdan harç alınmayıp karar harcının davalı idareye yükletilmesi uygulamada önemli bir istisnayı oluşturur.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Harcın eksik yatırılması nedeniyle davanın işlemden kaldırılması en sık karşılaşılan durumdur. Islah yapan davacının ıslahla artırılan değer üzerinden ek harç yatırmaması halinde ıslah geçersiz sayılır. Davadan feragat halinde karar harcının üçte birinin alınması kuralı uygulanır. Adli yardım kararı alan taraf harçtan geçici olarak muaf tutulur; dava sonunda haksız çıkması halinde harçlar kendisinden tahsil edilir. İcra takiplerinde de ayrı harç yükümlülüğü bulunur ve peşin harç ile tahsil harcı olmak üzere iki aşamada ödeme yapılır. Harç hesaplama hataları, yargılama sürecini uzatabilecek usuli sorunlara neden olabilir.