Detaylı Açıklama
Yıllık ücretli izin, Anayasa’nın 50. maddesiyle güvence altına alınan dinlenme hakkının iş hukukundaki somut yansımasıdır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesi uyarınca, işyerinde en az bir yıl çalışmış olan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin süreleri kıdeme göre kademeli olarak artmaktadır: bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) hizmeti olan işçiye 14 gün, beş yıldan on beş yıla kadar olanlara 20 gün, on beş yıl ve üzeri çalışanlara ise 26 gün yıllık izin verilir. On sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük işçilere en az 20 gün izin tanınır.
Yıllık izin hakkı vazgeçilmez bir haktır; işçi bu haktan feragat edemez ve izin ücreti karşılığında izin kullanmaktan vazgeçemez. İzin süresine denk gelen ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. İşveren, izin döneminde işçinin ücretini peşin olarak ödemek veya avans vermekle yükümlüdür. Yıllık izin işveren tarafından bölünemez; ancak tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden az olmamak üzere en çok üçe bölünebilir.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
4857 sayılı İş Kanunu m.53-60 yıllık izin hakkının tüm boyutlarını düzenler. 53. madde izin sürelerini, 54. madde izne hak kazanma dönemini, 56. madde iznin kullanılma şeklini, 57. madde izin ücretini, 59. madde ise iş sözleşmesinin sona ermesinde kullanılmayan izin sürelerine ait ücretin ödenmesini düzenler. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği de uygulamaya ilişkin ayrıntılı hükümler içerir.
İşveren, yıllık izin kullanım tarihlerini belirlemede yönetim hakkına sahip olmakla birlikte, bu hakkını dürüstlük kuralına uygun kullanmalıdır. İzin kurulu bulunan işyerlerinde izin zamanları bu kurul tarafından düzenlenir.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Uygulamada en sık yaşanan uyuşmazlıklar arasında yıllık iznin hiç kullandırılmaması veya eksik kullandırılması, işçinin izne çıkarılmış gösterilerek gerçekte çalıştırılması ve iş sözleşmesinin sona ermesinde birikmiş izin ücretlerinin ödenmemesi yer almaktadır. İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde kullanılmayan yıllık izin süreleri ücrete dönüşür ve fesih şekline bakılmaksızın ödenmesi gerekir. Yıllık izin ücreti alacağı beş yıllık zamanaşımına tabi olup bu süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. İşverenin izin kullandırdığını ispat yükü kendisine aittir; imzalı izin defteri veya izin formları bu konuda en önemli delillerdir.