Detaylı Açıklama
Vasilik, Türk Medeni Kanunu’nun 396 ila 431. maddeleri arasında düzenlenen bir vesayet kurumudur. Vesayet altına alınan kişinin (kısıtlının) kişisel ve mali çıkarlarını korumak, hukuki işlemlerini yürütmek ve günlük yaşamını düzenlemek amacıyla mahkemece atanan kişiye vasi denir. Vasi, hem kısıtlının yasal temsilcisi hem de malvarlığının yöneticisidir.
TMK m.404-406 uyarınca vesayeti gerektiren haller; velayet altında bulunmayan küçükler, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim, özgürlüğü bağlayıcı ceza alma ve istek üzerine kısıtlama olarak sayılmıştır. Vasi atanması, sulh hukuk mahkemesinin kararıyla gerçekleşir ve vesayet makamı bu mahkemedir. Denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir.
Vasinin görevleri arasında kısıtlının bakımını sağlamak, malvarlığını özenle yönetmek, gelir-gider hesabını tutmak ve belirli işlemler için vesayet makamından izin almak yer alır.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
TMK m.396 vasi atanmasının genel koşullarını, m.397-402 vasinin niteliklerini, m.403 vasi atanma usulünü, m.410-413 ise vasiye izin verilmesi gereken işlemleri düzenler. Vasi, kısıtlının taşınmazlarını satmak, miras paylaşımına katılmak, dava açmak veya önemli sözleşmeler yapmak için vesayet makamının iznini almak zorundadır. Bazı önemli işlemler (taşınmaz satışı, kefalet gibi) için denetim makamının da onayı gerekir.
Uygulamada vasi, iki yılda bir hesap vermekle yükümlüdür (TMK m.414). Sulh hukuk mahkemesi, vasinin görevini gereği gibi yerine getirip getirmediğini denetler. Görevi kötüye kullanan vasi görevden alınır ve verdikleri zarardan şahsen sorumlu tutulur.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Yaşlılığa bağlı bunama (demans) nedeniyle kısıtlama ve vasi atanması davaları en yaygın uygulamadır. Miras paylaşımı sürecinde kısıtlı mirasçı adına vasinin işlem yapması, vasinin kısıtlının malvarlığını kötüye kullanarak zimmetine geçirmesi ve bunun tespiti için denetim makamına başvurulması, ceza alan hükümlüler için de cezaevinde bulundukları süre boyunca vasi atanması uygulamada sıklıkla karşılaşılan durumlardandır. Vasi atanması talebi; ilgilinin kendisi, yakınları veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.