Detaylı Açıklama
Ehliyet, Türk hukukunda kişilerin hukuki işlem yapabilme kapasitesini belirleyen temel kavramdır. Türk Medeni Kanunu’nun 8. maddesi uyarınca her insanın hak ehliyeti vardır; yani herkes haklara ve borçlara sahip olabilir. Ancak fiil ehliyeti, yani hukuki işlemleri bizzat yapabilme yetkinliği, belirli koşullara bağlıdır.
TMK m.10 gereği fiil ehliyetinin koşulları; ergin olmak (18 yaşını doldurmak), ayırt etme gücüne sahip olmak ve kısıtlı olmamaktır. Bu üç koşulu birlikte taşıyan kişiler tam ehliyetli sayılır. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar sınırlı ehliyetsiz, ayırt etme gücünden yoksun kişiler ise tam ehliyetsiz olarak kabul edilir.
Uygulama
Dava ehliyeti, HMK m.51 uyarınca medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olan kişilere tanınmıştır. Tam ehliyetli kişiler davayı bizzat veya vekil aracılığıyla takip edebilirken, sınırlı ehliyetsizler yasal temsilcilerinin rızasıyla dava açabilir. Tam ehliyetsizler adına ise tüm işlemler yasal temsilci tarafından yürütülür.
Tüzel kişilerin dava ehliyeti, yetkili organları aracılığıyla kullanılır. Şirketlerin, derneklerin ve vakıfların dava açabilmesi için yetkili organın kararı aranabilir. Tüzel kişiliğe sahip olmayan topluluklar kural olarak dava ehliyetinden yoksundur; ancak HMK m.51 ile bazı istisnalar getirilmiştir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Ehliyet eksikliği, davanın her aşamasında ve hatta temyiz aşamasında resen dikkate alınır. Dava ehliyeti bulunmayan kişi tarafından açılan dava, usulden reddedilir. Ehliyet konusundaki tereddütlerde mahkeme, nüfus kayıtları ve sağlık kurulu raporları gibi belgelere başvurabilir. Vesayet altındaki kişilerin işlemlerinde vasi atanması ve sulh hukuk mahkemesinin izni gerekebilir.