İçeriğe Atla

Hukuk Sözlüğü

656+ hukuki terim, resmi kaynaklarla desteklenmiş kapsamlı hukuk sözlüğü.

100 Detaylı Terim 556 Genel Tanım 11 Hukuk Alanı Resmi Kaynak
A
6 terim

Adli Para Cezası

Mahkeme tarafından suç işleyen kişi hakkında hükmedilen ve belirli bir miktar paranın devlet hazinesine ödenmesini gerektiren ceza türüdür. Hapis cezasına alternatif veya hapis cezasıyla birlikte uygulanabilen adli para cezası, TCK m.52'de düzenlenmiştir.

TCK m.52 Ceza

Adli Sicil Kaydı

Kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerine ilişkin bilgilerin kaydedildiği resmi kayıt sistemidir. Halk arasında 'sabıka kaydı' olarak bilinen adli sicil, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu ile düzenlenmiş olup Adalet Bakanlığı bünyesinde tutulur.

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu Ceza

Adli Yardım (Ücretsiz Avukat)

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişilere mahkemece sağlanan hukuki destektir. Harç, masraf ve avukatlık ücretinden geçici muafiyet tanınır.

HMK m.334-340, Avukatlık Kanunu m.176-181 Sözleşmeler

Ağır Ceza Mahkemesi

On yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla, belirli katalog suçlara bakmakla görevli ilk derece ceza mahkemesidir. Bir başkan ve iki üye hâkimden oluşan heyet halinde yargılama yapar ve Türk ceza yargılama sisteminin en üst kademeli ilk derece mahkemesidir.

5235 sayılı Kanun m.12 Ceza

Arabuluculuk

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın, bağımsız ve tarafsız bir üçüncü kişi (arabulucu) yardımıyla mahkemeye gitmeden çözülmesini amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. İş davalarında ve ticari davalarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvurma zorunluluğu bulunmaktadır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu İş

Araç Değer Kaybı

Trafik kazası sonucunda hasarlanan aracın onarılmasına rağmen ikinci el piyasasında kazasız emsallerine göre uğradığı ekonomik değer düşüklüğüdür.

Yargıtay içtihatları Sigorta
D
9 terim

Dava

Bir hakkın veya hukuki menfaatin korunması amacıyla mahkemeye başvurularak yargılama sürecinin başlatılmasıdır. Dava, hukuki uyuşmazlıkların yargı organları aracılığıyla çözüme kavuşturulmasını sağlayan temel hukuki mekanizmadır.

HMK m.118-122, CMK m.170-176 Sözleşmeler

Davacı

Bir hakkının ihlal edildiğini veya tehlikeye düştüğünü ileri sürerek mahkemeye başvuran ve yargılama sürecini başlatan taraftır. Davacı, dava dilekçesini veren ve talepte bulunan kişi veya kurumdur.

HMK m.50-53 Sözleşmeler

Davalı

Davacı tarafından aleyhine dava açılan ve mahkeme önünde kendisini savunmak durumunda olan taraftır. Davalı, dava dilekçesinde karşı taraf olarak gösterilen gerçek veya tüzel kişidir.

HMK m.50-53, m.126-131 Sözleşmeler

Delil

Bir vakıanın doğruluğunu veya yanlışlığını ispat etmek amacıyla mahkemeye sunulan her türlü kanıt ve belgedir. Delil, yargılamada hakimin karar vermesine esas teşkil eden ispat aracıdır.

HMK m.187-293, CMK m.206-217 Ceza

Denetim Süresi (HAGB)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verildikten sonra sanığın tabi tutulduğu 5 yıllık gözetim dönemidir. Denetim süresi boyunca kasıtlı suç işlenmezse hüküm açıklanmaz ve dava düşer.

CMK m.231/8 Ceza

Deport (Sınır Dışı Etme)

Yabancıların Türkiye'den çıkarılmasına yönelik idari bir tedbir olup 6458 sayılı YUKK kapsamında valilik kararıyla uygulanır. Sınır dışı etme kararına karşı idari yargıya başvuru hakkı bulunmaktadır.

6458 sayılı YUKK m.52-60 Yabancılar

Depozito (Güvence Bedeli)

Kiracının kira sözleşmesinden doğan borçlarının güvencesi olarak kiraya verene verdiği, üç aylık kira bedelini aşamayan ve kiralananın tahliyesi sonrasında iade edilmesi gereken bedeldir.

TBK m.342 Kira

Disiplin Cezası (Memur)

Kamu görevlilerinin mevzuata, hizmet gereklerine veya etik kurallara aykırı davranışları nedeniyle yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafından verilen idari yaptırımdır.

657 sayılı DMK m.125 İdare

Duruşma

Mahkeme huzurunda tarafların veya sanığın hazır bulunarak iddia ve savunmalarını sunduğu, delillerin incelendiği ve yargılamanın yapıldığı resmi oturumdur. Duruşma, yargılama sürecinin en kritik aşamasını oluşturur.

CMK m.175-231, HMK m.146-183 Ceza
H
7 terim

Haciz

Borçlunun borcunu ödememesi halinde alacaklının talebiyle borçlunun mal, hak ve alacaklarına icra müdürlüğü aracılığıyla el konulmasıdır. Haciz, cebri icra sürecinin en önemli aşamalarından biridir.

İİK m.78-105 Sözleşmeler

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Sanık hakkında verilen mahkumiyet hükmünün, belirli koşullar altında açıklanmasının geri bırakılmasıdır. 5 yıllık denetim süresi sonunda suç işlenmezse hüküm hiç verilmemiş sayılır.

CMK m.231 Ceza

Haksız Fesih

İşverenin, İş Kanunu'nda belirtilen haklı veya geçerli bir neden olmaksızın işçinin iş sözleşmesini tek taraflı olarak sona erdirmesidir. Haksız fesih halinde işçi, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve iş güvencesi kapsamındaysa işe iade talep edebilir.

4857 sayılı İş Kanunu m.18-21 İş

Hapis Cezası

Suç işleyen kişinin mahkeme kararıyla belirli bir süre özgürlüğünden yoksun bırakılmasını öngören ceza türüdür. Hapis cezası, Türk Ceza Kanunu'nda ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis cezası olarak üç kategoride düzenlenmiştir.

TCK m.45-53 Ceza

Harç (Yargı Harcı)

Yargı organlarının sunduğu hizmetler karşılığında devlete ödenen zorunlu mali yükümlülüktür. Yargı harçları, dava açılması, icra takibi başlatılması ve çeşitli yargısal işlemler için kanunla belirlenmiş tarifeye göre tahsil edilir.

492 sayılı Harçlar Kanunu Sözleşmeler

Hukuki Ehliyet (Fiil Ehliyeti)

Kişinin kendi fiilleriyle hak kazanabilme, borç altına girebilme ve hukuki işlemler yapabilme yetkinliğidir. Fiil ehliyeti; erginlik, ayırt etme gücü ve kısıtlı olmama koşullarına bağlıdır.

TMK m.9-16 Sözleşmeler

Hüküm

Mahkemenin yargılama sonucunda uyuşmazlık hakkında verdiği nihai karardır. Hüküm, tarafların hak ve yükümlülüklerini kesin olarak belirler ve kanun yollarına başvurulmadığı takdirde kesinleşerek icra edilebilir hale gelir.

HMK m.294-321, CMK m.223 Ceza
İ
16 terim

İcra

Borçlunun borcunu rızasıyla yerine getirmemesi halinde devlet gücü aracılığıyla alacağın zorla tahsil edilmesi sürecidir. İcra takibi, alacaklının icra dairesine başvurmasıyla başlar ve İcra ve İflas Kanunu hükümleri çerçevesinde yürütülür.

İİK m.1-57 Sözleşmeler

İdari İşlem

İdarenin kamu gücünü kullanarak tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran işlemlerdir. İdari işlemler yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından oluşur ve hukuka aykırılık halinde idari yargıda iptal davasına konu edilebilir.

İYUK m.2 İdare

İddianame

Cumhuriyet savcısının soruşturma sonucunda yeterli şüphe oluştuğuna kanaat getirmesi halinde ceza mahkemesine hitaben düzenlediği, şüphelinin cezalandırılması talebini içeren hukuki belgedir. İddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar.

CMK m.170-174 Ceza

İfade

Şüpheli veya sanığın, soruşturma veya kovuşturma aşamasında kolluk kuvvetleri, Cumhuriyet savcısı ya da hâkim tarafından suça ilişkin beyanlarının alınması işlemidir. İfade alma, ceza muhakemesinin temel delil toplama yöntemlerinden biridir.

CMK m.147-148 Ceza

İflas

Borçlarını ödeyemeyen tacirin, mahkeme kararıyla tüm malvarlığının alacaklılar arasında tasfiye edilmesini öngören hukuki süreçtir. İflas kararı, borçlunun ticari faaliyetini sona erdirir ve malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırır.

İİK m.154-254 Sözleşmeler

İhbar Tazminatı

İş sözleşmesini fesheden tarafın, karşı tarafa kanunda öngörülen bildirim süresine uymaksızın fesih yapması halinde ödemekle yükümlü olduğu tazminattır. İhbar tazminatı, bildirim süresine ait ücret tutarında hesaplanır.

4857 sayılı İş Kanunu m.17 İş

İhtarname

Bir kişiye belirli bir hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesini veya belirli bir davranıştan kaçınmasını bildirmek amacıyla noter aracılığıyla gönderilen yazılı bildirimdir. İhtarname, hukuki süreçlerin başlatılmasından önce karşı tarafa resmi uyarı niteliği taşır.

6098 sayılı TBK m.117, 1512 sayılı Noterlik Kanunu Sözleşmeler

İkamet İzni

Yabancıların Türkiye'de yasal olarak kalabilmesi için valiliklerce verilen izin belgesidir. İkamet izni türleri arasında kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem ve insani ikamet izinleri bulunur.

6458 sayılı YUKK m.30-46 Yabancılar

İlam

Mahkeme tarafından verilen ve taraflar arasındaki uyuşmazlığı çözüme kavuşturan nihai kararın yazılı hâlidir. İlam, kesinleşmesiyle birlikte icra edilebilir nitelik kazanır ve cebri icra yoluyla takibe konulabilir.

HMK m.294-303 Sözleşmeler

İmar (İmar Planı)

Bir bölgenin yapılaşma koşullarını, arazi kullanım biçimlerini ve kentsel gelişim esaslarını belirleyen, kamu idaresi tarafından hazırlanan hukuki planlama belgesidir.

3194 sayılı İmar Kanunu Gayrimenkul

İpotek

Bir alacağın güvence altına alınması amacıyla taşınmaz üzerine tesis edilen sınırlı ayni hak olup, borç ödenmediğinde alacaklıya taşınmazın satışını talep etme yetkisi veren taşınmaz rehin türüdür.

TMK m.881-897 Gayrimenkul

İstinaf

İlk derece mahkemesi kararlarına karşı Bölge Adliye Mahkemesine yapılan olağan kanun yolu başvurusudur. İstinaf incelemesinde karar hem maddi olay hem de hukuki yönden yeniden değerlendirilir.

CMK m.272, HMK m.341 Ceza

İş Kazası

İşçinin işyerinde veya işverenin yürüttüğü iş nedeniyle meydana gelen, işçiyi bedenen ya da ruhen engelli hale getiren veya ölümüne yol açan olaylardır.

5510 sayılı SGK Kanunu m.13 İş

İş Sözleşmesi

İşçi ile işveren arasında kurulan, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ise ücret ödemeyi üstlendiği hukuki ilişkiyi düzenleyen sözleşmedir.

4857 sayılı İş Kanunu m.8-16 İş

İtiraz

Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı başvurulan olağan kanun yollarından biridir. İtiraz, kararı veren merciin bir üst merciine yapılır ve kararın hukuka uygunluğunun denetlenmesini sağlar.

CMK m.267-271 Ceza

İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi)

Paylı veya elbirliği mülkiyetine tabi taşınır ya da taşınmaz mallardaki ortaklığın, paydaşlardan birinin talebiyle mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Aynen taksim veya satış yoluyla gerçekleştirilebilir.

TMK m.698-699 Gayrimenkul
K
13 terim

Kadastro

Taşınmazların geometrik ve hukuki durumlarının belirlenerek tapu siciline kaydedilmesi işlemidir. Kadastro çalışması ile taşınmazların sınırları, yüzölçümleri ve sahipleri tespit edilerek resmi kayıt altına alınır.

3402 sayılı Kadastro Kanunu Gayrimenkul

Kamulaştırmasız El Atma

İdarenin, kamulaştırma işlemi yapmadan veya usulüne uygun tamamlamadan özel mülkiyete konu bir taşınmaza fiilen ya da hukuki olarak el koymasıdır. Mülkiyet hakkının ihlali niteliğindeki bu eylem, tazminat hakkı doğurur.

Anayasa m.46, AİHS Protokol 1 m.1, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Ek m.1 Kamulaştırma

Kasko Sigortası

Araç sahibinin kendi aracında meydana gelen hasarları, çalınma ve doğal afet risklerini güvence altına alan ihtiyari bir mal sigortası türüdür.

TTK m.1421+ Sigorta

Kat Mülkiyeti

Bir binadaki bağımsız bölümlerin (daire, dükkan, ofis) ayrı ayrı mülkiyet konusu yapılabilmesini sağlayan, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu ile düzenlenen özel bir mülkiyet biçimidir.

634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu Gayrimenkul

Kesinleşme

Mahkeme kararına karşı olağan kanun yollarına başvuru süresinin geçmesi veya kanun yollarının tükenmesiyle kararın artık değiştirilemez hâle gelmesidir. Kesinleşen karar, taraflar ve devlet için bağlayıcı nitelik kazanır.

HMK m.349-361, CMK m.275-309 Sözleşmeler

Kıdem Tazminatı

İşçinin en az bir yıl çalıştıktan sonra belirli şartlarla iş sözleşmesinin sona ermesi halinde, her çalışma yılı için 30 günlük brüt ücreti tutarında ödenen tazminattır.

1475 sayılı İş Kanunu m.14 İş

Kira Artışı

Kira sözleşmesinin yenilenmesi veya uzaması halinde kira bedelinde yapılan artış olup, konut kiralarında artış oranı bir önceki kira yılındaki TÜFE oniki aylık ortalaması ile sınırlandırılmıştır.

TBK m.344 Kira

Kira Sözleşmesi

Kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanılmasıyla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da bunun karşılığında kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

6098 sayılı TBK m.299-356 Kira

Kira Tespit Davası

Kira bedelinin belirlenmesi konusunda taraflar arasında anlaşma sağlanamaması halinde, mahkemeden kira bedelinin tespitinin talep edildiği dava türüdür.

TBK m.344 Kira

Kişisel Veri

Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Ad, soyad, TC kimlik numarası, e-posta adresi, IP adresi, sağlık bilgileri ve biyometrik veriler kişisel veri kapsamındadır.

6698 sayılı KVKK m.3 Bilişim

Konkordato

Mali durumu bozulan borçlunun, alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını belirli bir plan dahilinde yeniden yapılandırmasını sağlayan hukuki müessesedir. İflasa alternatif bir çözüm yolu olup mahkeme denetiminde yürütülür.

İİK m.285-309 Sözleşmeler

Kovuşturma

İddianamenin mahkemece kabulünden sonra başlayan, duruşma ve delil değerlendirmesini kapsayan ve hüküm verilmesiyle sona eren ceza muhakemesi aşamasıdır. Kovuşturma aşamasında şüpheli artık sanık sıfatını taşır.

CMK m.175-231 Ceza

KVKK Uyum Süreci

Kurum ve kuruluşların 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun hale gelmesi için gerçekleştirmesi gereken hukuki, teknik ve idari tedbirlerin bütünüdür.

6698 sayılı Kanun Bilişim
M
8 terim

Mahkeme

Hukuki uyuşmazlıkları ve ceza davalarını çözmekle görevli, bağımsız ve tarafsız yargı organıdır. Mahkemeler, Anayasa ve kanunlarla belirlenen görev ve yetki kurallarına göre kurulur ve faaliyet gösterir.

5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun Ceza

Mahkumiyet

Ceza yargılamasında sanığın suçlu bulunarak hapis cezası veya adli para cezasına çarptırılması kararıdır. Mahkumiyet hükmü, sanığın üzerine atılı suçu işlediğinin her türlü şüpheden uzak biçimde sabit olması halinde verilir.

CMK m.223/5, TCK m.45-52 Ceza

Miras (Tereke)

Bir kişinin ölümü veya gaipliğine karar verilmesi halinde, malvarlığının (haklar, borçlar ve diğer hukuki ilişkilerin) mirasçılarına geçmesidir. Miras, ölüm anında kendiliğinden ve bir bütün olarak mirasçılara intikal eder.

TMK m.575, TMK m.599 Miras

Mobbing (İşyerinde Psikolojik Taciz)

İşyerinde bir çalışana yönelik sistematik biçimde uygulanan, kişiyi yıldırmaya, dışlamaya ve iş ortamından uzaklaştırmaya yönelik psikolojik baskı ve taciz davranışlarıdır.

TBK m.417 İş

Muris Muvazaası

Miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı taşınmazı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Muvazaalı işlem, miras hakkı zedelenen mirasçılarca dava konusu yapılabilir.

01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı Miras

Müdafi

Ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen avukattır. Müdafi, şüpheli veya sanığın haklarını korumak, hukuki yardım sağlamak ve savunma görevini yerine getirmekle yükümlüdür.

CMK m.149-156 Ceza

Müstehcenlik Suçu

Müstehcen içeriklerin üretilmesi, yayılması, bulundurulması veya çocuklara gösterilmesini suç olarak düzenleyen TCK m.226 kapsamındaki fiillerdir. Özellikle çocukların cinsel istismarına yönelik görüntülerin bulundurulması ve dağıtılması ağır cezai yaptırımlara tabidir.

TCK m.226 Ceza

Müşteki

Suçtan zarar gören ve bu nedenle şikâyette bulunan kişidir. Müşteki, ceza muhakemesinde şikâyet hakkını kullanarak soruşturma başlatılmasını talep eden taraftır.

CMK m.158 Ceza
T
13 terim

Tahliye

Kiracının kiralanandan çıkarılması işlemidir. Yasal tahliye sebepleri arasında ihtiyaç, tadilat, kira borcunun ödenmemesi ve 10 yıllık sürenin dolması yer alır.

6098 sayılı TBK m.350-356 Kira

Tahliye Taahhütnamesi

Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak taahhüt ettiği ve geçerlilik şartlarına uygun düzenlenmesi halinde kiraya verene doğrudan tahliye imkânı sağlayan belgedir.

TBK m.352 Kira

Tam Yargı Davası

İdarenin hukuka aykırı işlem veya eylemleri nedeniyle kişilerin uğradığı zararların tazmini amacıyla idari yargıda açılan dava türüdür. Mahkeme, idarenin tazminat ödemesine hükmedebilir.

İYUK m.2/1-b İdare

Tapu Devri (Taşınmaz Satışı)

Bir taşınmazın mülkiyetinin resmi senet düzenlenmek suretiyle tapu müdürlüğünde bir kişiden diğerine geçirilmesi işlemidir.

TMK m.705-706 Gayrimenkul

Tapu İptali

Tapu kaydının hukuka aykırı olduğu durumlarda, mahkeme kararıyla mevcut tapu kaydının iptal edilerek doğru hak sahibi adına yeniden tescil edilmesidir.

TMK m.1025 Gayrimenkul

Tazminat

Hukuka aykırı bir fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle zarar gören kişinin uğradığı maddi ve manevi zararın giderilmesi için ödenen bedeldir.

TBK m.49-58 Sözleşmeler

Tebligat

Hukuki işlemlerin, mahkeme kararlarının ve resmi yazıların yetkili makam tarafından ilgili kişilere kanunda öngörülen usullerle bildirilmesidir.

7201 sayılı Tebligat Kanunu Sözleşmeler

Temerrüt (Borçlu/Alacaklı)

Borçlu temerrüdü, muaccel borcun ihtar yapılmasına rağmen ifa edilmemesi; alacaklı temerrüdü ise alacaklının haklı neden olmaksızın ifayı kabul etmemesi veya hazırlık işlemlerini yerine getirmemesi halidir.

TBK m.117-126 Sözleşmeler

Temyiz

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararlarına karşı Yargıtay'a yapılan olağan kanun yolu başvurusudur. Temyiz incelemesinde kararın hukuka uygunluğu denetlenir ve hukuka aykırılık tespit edilirse karar bozulur.

CMK m.286, HMK m.361 Ceza

Tenkis Davası

Saklı pay sahibi mirasçıların, miras bırakanın saklı paylarını ihlal eden ölüme bağlı veya sağlararası karşılıksız kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesini talep ettikleri dava türüdür.

TMK m.560-571 Miras

Tereke

Miras bırakanın (murisin) ölümü anında mevcut olan tüm malvarlığı değerlerinin, hak ve borçlarının toplamıdır. Tereke, mirasçılar arasında paylaştırılacak olan miras malvarlığını ifade eder.

TMK m.589, TMK m.619 Miras

Tescil (Tapu Tescili)

Taşınmaz mülkiyetinin veya sınırlı ayni hakların tapu siciline kaydedilmesi işlemidir. Tescil, ayni hakların doğumu için kurucu nitelik taşır; taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkı ancak tapu siciline tescille kazanılır.

TMK m.1008, TMK m.705 Gayrimenkul

Tutukluluk

Ceza muhakemesinde, kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedenlerinin bulunması halinde şüpheli veya sanığın hakim kararıyla özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır.

CMK m.100-108 Ceza

Hukuki Danışmanlık Alın

Hukuki terimler ve süreçler hakkında detaylı bilgi almak için uzman avukatlarımızla görüşün.

Bize Ulaşın WhatsApp