Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku

Hukukumuzda kural "şekil serbestisi"dir; yani sözlü sözleşmeler de geçerlidir. Ancak; taşınmaz satışı, kefalet, bağışlama ve belirli süreli iş sözleşmeleri gibi kanunun açıkça "yazılı" veya "noter onaylı" olmasını emrettiği hallerde şekil şartına uyulmazsa sözleşme geçersiz sayılır.

Sözleşmenin taraflarının ayırt etme gücüne sahip ve ergin olması gerekir. Kısıtlıların veya çocukların yaptığı sözleşmeler, kanuni temsilcilerinin (veli/vasi) onayı olmadıkça onları bağlamaz.

Sözleşme imzalanırken; hata (yanılma), hile (aldatılma) veya ikrah (korkutma) durumlarından biri mevcutsa, iradesi sakatlanan taraf belirli süreler içinde sözleşmeyi tek taraflı olarak iptal edebilir.

Borçlu, borcunu süresinde ifa etmezse "temerrüde" düşer. Alacaklı; borcun aynen ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir, ek süre vererek sözleşmeden dönebilir veya borcun ifasından vazgeçip zararının tazminini talep edebilir.

Deprem, savaş, pandemi gibi tarafların kontrolü dışında gelişen ve borcun ifasını imkansız kılan olaylardır. Sözleşmede bu maddenin bulunması, mücbir sebep halinde tarafların tazminat ödemeden yükümlülüklerini askıya almasına veya sözleşmeyi feshetmesine imkan tanır.

Taraflardan birinin sözleşmeyi ihlal etmesi durumunda ödemeyi önceden kabul ettiği tazminat miktarıdır. Zarar ispatlanmasa dahi bu bedel talep edilebilir; ancak hakim, fahiş bulduğu cezai şart miktarında indirim yapma yetkisine sahiptir.

Sözleşmesel sorumluluk, taraflar arasındaki yazılı veya sözlü mutabakatın ihlalinden doğar. Haksız fiil ise aralarında hiçbir bağ olmayan iki kişiden birinin diğerine zarar vermesidir. Sözleşmesel uyuşmazlıklarda genellikle daha uzun zamanaşımı süreleri uygulanır.

Türk Borçlar Kanunu'na göre genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Ancak kira, nafaka, vekalet ve eser sözleşmeleri gibi bazı özel durumlarda bu süre 5 yıldır.

Belirli süreli sözleşmelerde kural olarak süre bitmeden haklı bir neden olmaksızın fesih yapılamaz. Belirsiz süreli sözleşmelerde ise "fesih bildirim sürelerine" uyulmak kaydıyla taraflar sözleşmeyi sona erdirebilir. Haklı neden varsa süre beklenmeksizin "derhal fesih" yapılabilir.

Sözleşme yapıldıktan sonra şartlar taraflardan biri için çekilmez derecede ağırlaşmışsa (örn: döviz krizinde fahiş artan kira), mahkemeden sözleşmenin yeni şartlara uyarlanması istenebilir.

Hayır. Cayma hakkı genellikle mesafeli satışlar (internet alışverişi) veya taksitle satış gibi tüketiciyi koruyan özel alanlarda kanunen tanınmıştır. Ticari sözleşmelerde cayma hakkı ancak taraflar açıkça kararlaştırmışsa mümkündür.

Ticari sırların, müşteri listelerinin veya teknik bilgilerin paylaşılacağı projelerde bilginin dışarı sızmasını engeller. İhlal halinde ağır cezai şartlar içererek tarafları korur.

Uyuşmazlık çıkması durumunda davanın devlet mahkemelerinde değil, özel "hakemler" önünde çözüleceğinin kabul edilmesidir. Ticari uyuşmazlıklarda daha hızlı ve gizli bir çözüm sunduğu için tercih edilir.

Banka, sigorta veya abonelik sözleşmeleri gibi tek taraflı hazırlanan matbu metinlerde, karşı tarafın aleyhine dürüstlük kuralına aykırı ağır hükümler varsa; mahkeme bu maddelerin geçersiz olduğuna karar verebilir.

Sıradan bir okuma ile fark edilemeyen "gizli yükümlülükler", "vazgeçilen haklar" veya "belirsiz süreler" ileride telafisi imkansız maddi kayıplara yol açar. Avukat, sözleşmedeki risk analizini yaparak sizi koruyucu ek maddeler ekler.