Detaylı Açıklama
Mobbing, işyerinde bir veya birden fazla kişi tarafından bir çalışana yönelik sistematik şekilde uygulanan, tekrarlayan nitelikte psikolojik baskı, yıldırma ve dışlama davranışlarının bütünüdür. Türk hukukunda mobbing kavramı açıkça kanunda tanımlanmamakla birlikte, Yargıtay içtihatları ve TBK m.417 hükmü çerçevesinde hukuki koruma sağlanmaktadır. Mobbingin varlığından söz edebilmek için davranışların sürekli, sistematik ve kasıtlı olması aranır; tek seferlik bir kaba davranış veya geçici bir gerginlik mobbing olarak nitelendirilemez.
Mobbing davranışları farklı biçimlerde ortaya çıkabilir: işçiyi sürekli eleştirme, aşağılama, yetki ve sorumluluklarını daraltma, sosyal olarak izole etme, iletişimi kesme, niteliklerinin altında iş verme ya da aşırı iş yükleme bunların başlıcalarıdır. Yargıtay kararlarında altı aylık bir süreyi aşan sistematik davranışlar genellikle mobbing olarak kabul edilmektedir. Mobbing üst amirden astına (dikey), eşit pozisyondaki çalışanlar arasında (yatay) veya nadiren asttan üste doğru da gerçekleşebilir.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
TBK m.417, işverenin işçilerin kişilik haklarını korumakla yükümlü olduğunu düzenler. Bu madde kapsamında işveren, işyerinde psikolojik tacizin önlenmesi için gerekli tedbirleri almak zorundadır. 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-b ve d bentleri ise mobbing mağduru işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı tanır. Ayrıca Anayasa m.17 (kişi dokunulmazlığı) ve m.49 (çalışma hakkı) da mobbinge karşı anayasal güvence sağlar.
Mobbing mağduru işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilir, maddi ve manevi tazminat davası açabilir. İspat yükü konusunda Yargıtay, mobbingin tam olarak ispatının güçlüğünü gözeterek yaklaşık ispat (prima facie) ilkesini uygulamaktadır.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Uygulamada en sık karşılaşılan mobbing biçimleri arasında çalışanın niteliklerinin altında işlere verilmesi, toplantı ve karar süreçlerinden dışlanması, haksız disiplin soruşturmaları açılması ve iş arkadaşlarının sistematik olarak iletişimi kesmesine göz yumulması yer alır. Mobbingin ispatında e-posta yazışmaları, tanık beyanları, psikolojik sağlık raporları ve işyeri kamera kayıtları önemli deliller arasındadır. Mağdurların süreç boyunca yaşadıklarını yazılı olarak kayıt altına alması dava aşamasında büyük avantaj sağlar.