Mahkumiyet Kararının Koşulları
CMK m.223/5 uyarınca mahkumiyet kararı, “yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olması halinde” verilir. Bu “sabit olma” kriteri, ceza hukukunda “şüpheden sanık yararlanır” (in dubio pro reo) ilkesinin doğal sonucudur; makul şüphe halinde dahi mahkumiyet verilemez, beraat kararı gerekir. Hüküm verilirken sanığın kastı, kusuru, mağdurun durumu, suçun işleniş biçimi ve sanığın kişiliği dikkate alınır.
Mahkumiyet Hükmünde Verilebilecek Cezalar
TCK m.45 uyarınca ceza türleri hapis cezaları (ağırlaştırılmış müebbet, müebbet, süreli hapis) ve adli para cezasıdır. Kısa süreli hapis cezası (1 yıl veya altı), TCK m.50 kapsamında seçenek yaptırımlara (adli para cezası, kamu yararına çalışma, mesleki eğitim, belirli yerlere gitme yasağı, ehliyet iptali) çevrilebilir. Süreli hapis cezasının alt sınırı 1 ay, üst sınırı genel olarak 20 yıldır (özel nitelikli hallerde daha yüksek).
Mahkumiyetin Erteleme ve Alternatifleri
Verilen mahkumiyet kararı bazı koşullarda ertelenebilir (TCK m.51): 2 yıl ve altındaki hapis cezalarında, sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmamış olması ve gelecekte suç işlemeyeceği konusunda kanaat oluşması halinde erteleme kararı verilir. Denetim süresi 1-3 yıldır. Ayrıca Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verilmesi halinde mahkumiyet hükmü açıklanmaz ve 5 yıllık denetim süresi boyunca kasıtlı suç işlenmezse hüküm hiç verilmemiş sayılır.
Mahkumiyetin Sonuçları
Kesinleşmiş mahkumiyet kararı adli sicil kaydına işlenir. Belirli süre veya şartların sağlanmasıyla kayıttan silinme (TCK m.76, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.9) veya arşive alınma mümkündür. Mahkumiyetin süresine ve niteliğine göre kamu haklarından yoksun bırakılma (TCK m.53), belirli mesleklerin icra yasağı, silah taşıma izni iptali gibi fer’i yaptırımlar gündeme gelir. Kamu görevine girişte ve bazı mesleki faaliyetlerde engel teşkil edebilir.
İtiraz ve Kanun Yolları
Mahkumiyet kararına karşı istinaf ve temyiz kanun yollarına başvurulabilir. İstinaf başvurusu, hükmün tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde kararı veren mahkemeye yapılır. Bölge Adliye Mahkemesi’nin verdiği karara karşı belirli koşullarda (özellikle 3 yıl ve üzeri mahkumiyetlerde) Yargıtay’a temyiz yolu açıktır. Süresinde başvurulmayan kararlar kesinleşir ve infaz edilmeye başlanır.