Detaylı Açıklama
Cumhuriyet Savcısı, Türk ceza yargılama sisteminde iddia makamını temsil eden ve kamu adına suçların soruşturulması ile kovuşturulmasını yürüten yargı mensubudur. 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu uyarınca savcılar, yargı bağımsızlığı güvencesine sahip olup görevlerini yerine getirirken herhangi bir makamdan emir ve talimat almazlar.
CMK m.160 uyarınca Cumhuriyet Savcısı, ihbar veya başka herhangi bir suretle suç şüphesini öğrendiğinde kamu davasının açılmasına yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. Soruşturma aşamasında savcı, kolluk kuvvetlerine talimat verebilir, tanık dinleyebilir, bilirkişi incelemesi yaptırabilir, arama ve elkoyma gibi koruma tedbirlerine karar verebilir veya hâkimden bu yönde karar talep edebilir.
Savcının temel görevi, maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. Bu nedenle savcı, yalnızca sanığın aleyhine değil, lehine olan delilleri de toplamakla yükümlüdür (CMK m.160/2). Bu ilke, savcının tarafsız bir araştırmacı rolü üstlenmesini gerektirir.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
Soruşturma sonucunda yeterli suç şüphesine ulaşıldığında, Cumhuriyet Savcısı CMK m.170 uyarınca iddianame düzenleyerek görevli ve yetkili mahkemeye gönderir. Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler ve eksiklik bulursa iade edebilir. Yeterli delil bulunmadığında ise savcı, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir (CMK m.172).
Cumhuriyet Savcısının kovuşturma aşamasındaki rolü de kritiktir. Duruşmalarda iddia makamı olarak yer alır, esas hakkındaki mütalaasını bildirir, mahkumiyet veya beraat yönünde görüş beyan eder. Kararlara karşı kanun yollarına başvurabilir; bu başvuruyu sanığın lehine de yapması mümkündür.
Uzlaşma kapsamındaki suçlarda savcı, uzlaşma prosedürünü başlatmakla görevlidir (CMK m.253). Ayrıca ön ödeme (TCK m.75) ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171) gibi kurumlarda da savcının takdir yetkisi bulunmaktadır.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Cumhuriyet Savcısıyla ilgili pratikte en sık karşılaşılan durumlar şunlardır: Şikayet üzerine veya resen soruşturma başlatılması ve ifade alınmak üzere çağrı yapılması; soruşturma aşamasında gizlilik kararı verilmesi nedeniyle müdafinin dosyaya erişiminin kısıtlanması; KYOK kararına karşı itiraz hakkının kullanılması; uzlaşma teklifinin kabul veya ret edilmesi süreçleri; iddianamenin iadesinden sonra eksikliklerin giderilerek yeniden düzenlenmesi. Savcılık aşamasında etkili bir savunma için soruşturmanın başından itibaren avukat yardımından faydalanmak hak kayıplarının önlenmesi bakımından büyük önem taşır.