Savcılığın Yapısı ve Görevi
Cumhuriyet Başsavcılıkları, adli yargı teşkilatının soruşturma ve iddia organıdır. Her ilde bir Cumhuriyet Başsavcılığı bulunur; başsavcı yönetiminde başsavcı vekilleri ve Cumhuriyet savcıları görev yapar. Büyük illerde özelleşmiş bürolar vardır: çocuk büro, kadın ve aile büro, terör büro, organize suç büro, mali suçlar büro, kaçakçılık büro, basın büro vb. Savcılık, Anayasa m.140 ve 2802 sayılı Kanun ile düzenlenir; bağımsızlık ve teminat ilkesi savcılar için de geçerlidir.
Soruşturma Yetkisi ve Yükümlülüğü
Cumhuriyet savcısı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrendiğinde derhal soruşturmaya başlamak zorundadır (CMK m.160). Soruşturma; şikayet, suç duyurusu, basın haberleri, kolluğun bilgilendirmesi, ihbar veya re’sen öğrenme yoluyla başlatılabilir. Savcı maddi gerçeğin ortaya çıkması için şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri eşit özenle toplamakla yükümlüdür (m.160/2). Bu, silahların eşitliği ilkesinin temelidir.
Soruşturma Yetkileri
Cumhuriyet savcısı, soruşturmada geniş yetkilere sahiptir:
- Kolluğa emir verebilir (CMK m.164); polis ve jandarma savcının emir ve talimatlarına tabidir
- Tanık ve şüpheli ifadelerini alabilir
- Bilirkişi atayabilir, otopsi kararlaştırabilir
- Keşif yaptırabilir
- Arama, elkoyma, iletişimin tespiti, tutuklama gibi koruma tedbirleri için hakimden talep eder; gecikmesinde sakınca varsa bazılarını doğrudan uygulayabilir (sonradan hakim onayına sunulur)
- Yakalama emri çıkarabilir, ifade için zorla getirme kararı verebilir
İddianame ve KYOK Kararı
Soruşturma sonunda savcı iki karar verebilir:
- İddianame düzenleyerek kamu davası açma (CMK m.170): Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe oluşmuşsa. İddianamede sanığın kimliği, suç tarihi ve yeri, isnat edilen suç, deliller, mevcut delilerin değerlendirilmesi ve uygulanması istenen hukuki nitelendirme bulunur. Mahkeme iddianameyi 15 gün içinde inceler ve kabul eder ya da iade eder (m.174).
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK) (m.172): Yeterli delil bulunmadığında. Bu karara karşı 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilir.
Kovuşturma Aşamasında Savcılık
Kamu davası açıldıktan sonra savcılık, kovuşturma aşamasında iddia makamı olarak görev yapar:
- Duruşmalara katılır, sanığa ve tanıklara soru sorar
- Esas hakkında mütalaa verir (sanığın suçlu/suçsuz olduğuna dair görüş)
- Delillerin değerlendirilmesine katılır
- Mahkeme kararına karşı istinaf ve temyiz yoluna gidebilir
Önemli: Savcılığın kanun yolu başvurusu sanık lehine de olabilir. Savcılık makamı mahkumiyet alma görevini değil, adaletin gerçekleşmesini amaçlar.
Çocuk ve Özel Koruma Tedbirleri
Çocuklara karşı veya çocuk şüpheli/sanıklarda çocuk büro savcısı görev yapar; sosyal inceleme raporu istemek, çocuk dostu yöntemler uygulamak zorundadır. Aile içi şiddet olaylarında savcılık, mağdur lehine 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma kararı çıkarabilir. Tanık koruma programı kapsamındaki dosyalarda savcılık özel önlemler alır.
Adli Yardım ve Mağdur Hizmetleri
Cumhuriyet Başsavcılıkları bünyesindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri, mağdurlara hukuki bilgilendirme, psikososyal destek ve adli süreçlerde yönlendirme sağlar. Çocuk, kadın ve cinsel suç mağdurları öncelikli desteklenir.