Temyizin Amacı ve Niteliği
Temyiz, Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) tarafından verilen kararların hukuka uygunluğunun Yargıtay tarafından denetlenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Temyiz, istinaftan farklı olarak bir üçüncü derece yargılaması değildir; Yargıtay maddi olayları yeniden incelemez, tanık dinlemez, bilirkişi atamaz. İncelenen konu yalnızca usul ve esas bakımından hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığıdır. İçtihat birliğinin sağlanması ve hukuki denetim temel amaçtır.
Temyiz Süresi ve Başvuru Usulü
Ceza davalarında temyiz süresi, hükmün tefhim edildiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gündür (CMK m.291). Hukuk davalarında süre, kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır (HMK m.361). Temyiz dilekçesi, kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine verilir; BAM dosyayı temyiz için Yargıtay’a gönderir. Dilekçede kararın hangi yönlerden hukuka aykırı olduğu somut gerekçelerle belirtilmelidir; sadece “karara itiraz ediyorum” demek yeterli değildir.
Temyiz Edilemeyecek Kararlar
Her BAM kararı temyize götürülemez; CMK m.286 ve HMK m.362’de kesin sayılan kararlar belirlenmiştir:
Ceza davalarında:
- 5 yıl veya daha az hapis cezası içeren mahkumiyet ve istinaf kararları, sulh ceza hakimliği kararları hakkındaki istinaf kararları (belirli istisnalar dışında), adli para cezasına çevrilen mahkumiyetler ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları kural olarak kesindir.
Hukuk davalarında:
- 2026 itibarıyla belirli parasal sınırın altındaki davalar temyiz edilemez; bu sınır HMK m.362’de her yıl güncellenir. Ayrıca boşanma (sadece eşler arasında), mal rejimi bazı türleri ve küçük değerli tahliye davaları gibi bazı uyuşmazlıklar kesindir.
Temyiz İncelemesinin Sonuçları
Yargıtay üç temel sonuca varabilir:
- Onama: Karar hukuka uygun bulunursa dosya BAM’a iade edilir, hüküm kesinleşir ve infazına geçilir.
- Bozma: Hukuka aykırılık tespit edilirse karar bozulur ve dosya kararı veren mahkemeye geri gönderilir. Mahkeme bozma kararına uyabilir veya direnebilir.
- Düzelterek Onama: Kısmi bir hata varsa Yargıtay düzeltmeyi yaparak kararı onayabilir (CMK m.303; HMK m.370).
Direnme Kararı ve Genel Kurul
Mahkeme bozma kararına direnirse dosya Yargıtay Hukuk Genel Kurulu veya Ceza Genel Kurulu tarafından incelenir. Genel Kurul kararları bağlayıcıdır; direnme kararı bozulursa mahkeme bu kez Genel Kurul kararına uymakla yükümlüdür. Genel Kurul içtihatları, tüm alt mahkemeler için yönlendirici niteliktedir ve içtihat birliğinin merkezidir.