Denetim Süresinin Hukuki Niteliği
Denetim süresi, CMK m.231/8 uyarınca HAGB kararının verilmesinden sonra sanığın belirli koşullara uyması gereken 5 yıllık dönemdir. Bu süre, HAGB kararının kesinleşmesiyle başlar ve bir nevi “askı dönemi” niteliğindedir; mahkumiyet hükmü verilmiş ancak henüz hüküm doğurmamış olan bu kararın akıbeti, denetim süresinin sonuçlarına bağlıdır. Çocuk sanıklar için denetim süresi 3 yıldır (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23).
Yüklenebilecek Yükümlülükler
Mahkeme, denetim süresi içinde sanığa CMK m.231/8 kapsamında çeşitli yükümlülükler yükleyebilir: bir meslek veya sanat sahibi olmamış kişiler için eğitim programına devam etme, sanat veya meslek sahibi sanıklar için bir kamu kurumunda veya özel kurumda denetim altında ücret karşılığı çalıştırılma, belirli yerlere gitme veya belirli kişilerle görüşme yasağı, denetimli serbestlik müdürlüğüne belirli aralıklarla başvurma, mağdurun zararını gidermek için belirli süreyle taksitli ödeme. Yükümlülük yüklenmemiş olsa bile sanığın kasıtlı suç işlememe zorunluluğu mutlaktır.
Denetim Süresinde Suç İşlenmesi
Denetim süresi içinde sanığın kasıtlı bir suç işlemesi halinde mahkeme HAGB kararını kaldırır ve daha önce ertelenen hükmü açıklar. Bu durumda sanık, hem yeni suçtan hem de daha önce ertelenen suçtan ayrı ayrı ceza alır ve cezalar ardışık olarak infaz edilir. Taksirli suçlar (örneğin trafik kazasında yaralama) HAGB’nin kaldırılmasına yol açmaz; ancak yükümlülüklere de aykırılık varsa mahkeme yine de değerlendirme yapabilir.
Yükümlülüklerin İhlali
Sanık denetim süresinde yükümlülüklerini yerine getirmezse, mahkeme uyarıda bulunabilir veya yükümlülüğü değiştirebilir; ihlal ısrarlı ve önemli ise HAGB kararı kaldırılarak hüküm açıklanır. Denetimli serbestlik müdürlüğü ihlal raporu hazırlayarak mahkemeye bildirir; sanığın savunması alındıktan sonra karar verilir.
Süre Sonunda Düşme Kararı
Denetim süresinin kasıtlı suç işlenmeden tamamlanması halinde mahkeme, davanın düşmesine karar verir. Bu karar kesinleştiğinde sanık hakkında mahkumiyet hükmü hiç verilmemiş sayılır; adli sicil kaydında görünmez ve sabıkasız sayılır. Ancak HAGB kararının kendisi adli sicilden ayrı bir özel kayıtta tutulur ve aynı kişi hakkında ileride ikinci kez HAGB uygulanmasına engel teşkil edebilir (2023 değişikliği sonrası).