Denetimli Serbestliğin Uygulama Alanları
Denetimli serbestlik, Türk ceza hukukunda beş temel durumda uygulanır. İlki kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171, TCK m.191/2) kapsamında uyuşturucu kullanma gibi belirli suçlarda şüpheliye uygulanan denetimdir. İkincisi cezanın ertelenmesi (TCK m.51) kapsamında mahkumiyet kararına rağmen cezanın infazının ertelenmesi ve denetim süresi konulmasıdır. Üçüncüsü seçenek yaptırımlar çerçevesinde (TCK m.50) kısa süreli hapis cezalarının kamu yararına çalışma, ev hapsi gibi tedbirlere çevrilmesidir. Dördüncüsü koşullu salıverilme sonrası denetim süresidir. Beşincisi ise cezanın denetimli serbestlik tedbiri ile infazı (5275 sayılı Kanun m.105/A) kapsamında kalan cezanın son döneminin dış dünyada geçirilmesidir.
Uygulanan Yükümlülükler
Denetimli serbestlik altındaki kişiye mahkeme/savcılık kararıyla çeşitli yükümlülükler getirilebilir: belirli bir adreste ikamet etme, belirli yerlere gitme veya belirli kişilerle görüşme yasağı, alkol ve uyuşturucu madde kullanmama ve periyodik test verme, eğitim ve rehabilitasyon programına katılma, kamu yararına çalışma yapma, silah bulundurma yasağı, belirli saatlerde ev hapsi, elektronik kelepçe uygulaması ve periyodik olarak denetimli serbestlik müdürlüğüne imza vermek.
Denetimli Serbestlik Müdürlükleri
Her adliyede veya il merkezinde denetimli serbestlik müdürlüğü bulunur. Hükümlü veya şüpheli belirlenen periyotlarla bu müdürlüğe giderek imza verir, görüşmelere katılır ve uzmanların takibinde rehabilitasyon programlarına iştirak eder. Sosyal çalışmacı, psikolog ve denetim memurları ile bireysel görüşmeler yapılır; risk değerlendirme raporları hazırlanır ve gerekiyorsa mahkemeye bildirilir.
Yükümlülük İhlalinin Sonuçları
Denetim tedbirlerine uyulmaması halinde denetimli serbestlik müdürlüğü uyarıda bulunur. Tekrarlanan veya ağır ihlallerde mahkemeye bildirimde bulunulur; mahkeme denetim kararını kaldırarak hükümlünün cezaevine alınmasına karar verebilir. Kamu davasının ertelenmesi halinde ise erteleme kararı kaldırılarak kamu davası açılır.