İhbar Tazminatının Amacı
İhbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu m.17’de düzenlenen ve belirsiz süreli iş sözleşmelerinde bildirim süresine uyulmadan yapılan fesih halinde karşı tarafa ödenen tazminattır. Amaç, sözleşmenin aniden sona ermesinin iş veya işçi kaybı karşısında sıkıntıya neden olmamasıdır; işçiye yeni iş bulma, işverene yerine eleman bulma süresi kazandırır. Yalnızca belirsiz süreli sözleşmelerde uygulanır; belirli süreli sözleşmelerde ihbar tazminatı gündeme gelmez.
Kanuni Bildirim Süreleri
İş K. m.17 uyarınca bildirim süreleri işçinin kıdemine göre artar:
- 6 aya kadar çalışan: 2 hafta
- 6 ay - 1,5 yıl arası çalışan: 4 hafta
- 1,5 yıl - 3 yıl arası çalışan: 6 hafta
- 3 yıldan fazla çalışan: 8 hafta
Bu süreler asgaridir, toplu iş sözleşmeleri veya bireysel sözleşmelerle artırılabilir ancak azaltılamaz. İşveren, bildirim süresi kadar işçiyi çalıştırmak yerine bu süreye ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi derhal sona erdirebilir (peşin ihbar).
Hesaplama Yöntemi
İhbar tazminatı, son aldığı giydirilmiş brüt ücret üzerinden bildirim süresine karşılık gelen tutar olarak hesaplanır. Giydirilmiş ücrete temel ücret dışında ikramiye, yol, yemek, prim, yakacak gibi düzenli ödemeler dahil edilir. Kıdem tazminatının aksine ihbar tazminatında tavan uygulanmaz; çok yüksek ücretli işçiler için büyük tutarlar doğurabilir. Hesaplanan tutardan gelir vergisi ve damga vergisi kesilir (2008 değişikliği ile artık sadece damga vergisi).
İhbar Tazminatının Ödenmeyeceği Haller
Aşağıdaki durumlarda ihbar tazminatı ödenmez:
- İşçinin haklı nedenle derhal feshi (İş K. m.24): sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık (örneğin cinsel taciz, hakaret, ücretin ödenmemesi), zorlayıcı sebepler.
- İşverenin haklı nedenle derhal feshi (İş K. m.25): sağlık, ahlak, zorlayıcı sebep ve devamsızlık gibi haller.
- Deneme süresi içinde fesih (İş K. m.15, azami 2 ay).
- İş sözleşmesinin tarafların anlaşmasıyla (ikale ile) sona ermesi.
Önemli nokta: İşçi kıdem tazminatı hakkını kaybetmeden (örneğin haklı fesih ile) ayrılabilir ancak yine de kendisi istifa ettiği için ihbar tazminatı alamaz — bu iki tazminatın kapsamı farklıdır.
Dava ve Arabuluculuk
İhbar tazminatı talebi zorunlu arabuluculuk kapsamındadır (7036 sayılı Kanun m.3); doğrudan iş mahkemesine dava açılamaz. Arabuluculuk anlaşamazlık tutanağı ile birlikte 2 hafta içinde iş mahkemesine dava açılır. Zamanaşımı süresi 5 yıldır (2017 değişikliği öncesinde 10 yıldı).