Şikâyet Hakkının Niteliği
Şikâyet, ceza hukukunda suçtan zarar gören kişinin yetkili makamlara başvurarak fail hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını talep etmesidir. TCK m.73 uyarınca takibi şikâyete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma, mağdurun şikâyeti üzerine başlatılır. Şikâyet, ceza muhakemesinin başlaması için gerekli bir dava şartıdır.
Şikâyet hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır; devredilemez, ancak mağdurun ölümü halinde kanuni mirasçıları (TCK m.131) bu hakkı kullanabilir. Çocuk, mahcur veya küçük mağdurlar adına şikâyet hakkı yasal temsilcileri tarafından kullanılır.
Takibi Şikâyete Bağlı Suçlar
Türk Ceza Kanunu’nda bazı suçların soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlanmıştır. Başlıca takibi şikâyete bağlı suçlar:
- Hakaret (TCK m.125, kamu görevlisine karşı işlenmemişse)
- Tehdit (m.106 — basit tehdit halleri)
- Basit yaralama (m.86/2)
- Konut dokunulmazlığının ihlali (m.116, ev içinde)
- Güveni kötüye kullanma (m.155, basit hali)
- Bedelsiz senedi kullanma (m.156)
- Kişilerin huzur ve sükununu bozma (m.123)
- Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali (m.233)
Bu suçlarda mağdur şikâyette bulunmazsa Cumhuriyet savcısı re’sen soruşturma başlatamaz.
Şikâyet Süresi
TCK m.73/1 gereğince şikâyet süresi, mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 aydır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup sürenin geçmesiyle şikâyet hakkı mutlak olarak sona erer. Sürenin uzatılması, durdurulması veya kesilmesi söz konusu değildir; ancak sürenin başlangıcı (“öğrenme tarihi”) tartışmalıysa bu durum hakim takdirinde değerlendirilir.
Cinsel suçlar ve nitelikli yaralama gibi bazı ağır suçlar, basit hali şikâyete bağlı olsa bile re’sen takip edilir; bu suçlarda 6 aylık süre uygulanmaz.
Şikâyet Nasıl ve Nereye Yapılır?
Şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir. Yetkili merciler:
- Cumhuriyet Başsavcılığı: Suçun işlendiği yer veya mağdurun yerleşim yeri
- Kolluk (polis merkezi, jandarma karakolu): Bildirimi alıp savcılığa iletir
- Valilik veya kaymakamlık
- Mahkeme (yargılama sırasında öğrenilen suçlarda)
- Yurt dışında: Türk konsoloslukları aracılığıyla
- e-Devlet: Cumhuriyet Başsavcılığına Suç Duyurusu hizmeti
Dilekçede mağdurun ve fail hakkında bilinen bilgiler, olayın detayları, deliller (varsa) ve şikâyet iradesi açıkça yer almalıdır.
Şikâyetten Vazgeçme
Takibi şikâyete bağlı suçlarda mağdur şikâyetinden her aşamada vazgeçebilir:
- Soruşturma aşamasında: Vazgeçme tek taraflıdır; savcılık kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir.
- Kovuşturma aşamasında: TCK m.73/4 uyarınca sanığın kabulüne bağlıdır. Sanık kabul ederse mahkeme davanın düşmesine karar verir.
Birden fazla fail varsa, birine karşı yapılan vazgeçme tümüne sirayet eder (TCK m.73/5). Birden fazla mağdur varsa, sadece vazgeçen mağdurun şikâyeti hakkında karar verilir; diğerlerinin şikâyeti devam eder.
Şikâyet ile Suç Duyurusu Farkı
Şikâyet, takibi şikâyete bağlı suçlarda zorunlu bir usul müessesesidir; süresi vardır ve vazgeçme imkanı bulunur. Suç duyurusu ise her tür suç için (re’sen takip edilenler dahil) yapılabilir; bilgi verme niteliğindedir. Re’sen takip edilen suçlarda suç duyurusu yapan kişinin “şikâyetten vazgeçme” gibi bir hakkı yoktur — soruşturma kamu adına yürür.