Vekâletnamenin Hukuki Niteliği
Vekâletname, bir kişinin (vekâlet veren / müvekkil) belirli hukuki işlemleri yapmak üzere bir başkasını (vekil) yetkilendirdiğini gösteren resmi belgedir. Avukatlık Kanunu m.56 uyarınca avukatlar vekâletname olmaksızın dava açamaz ve takip yürütemez. Noterlik Kanunu m.60 uyarınca dava vekâletnameleri noter tarafından düzenlenir veya onaylanır.
Vekâletnamenin noter huzurunda düzenlenmesinin avantajları:
- Sahteliğinin ileri sürülmesi güçleşir
- Resmi belge niteliği kazanır
- Tarihler ve içerik resmi sicille kayıt altındadır
- İhtilaf halinde ispatı kolaydır
Vekâletname Türleri
Hukuk uygulamasında üç ana vekâletname türü vardır:
Genel Vekâletname: Vekile geniş kapsamlı yetki tanır; müvekkil adına çok sayıda hukuki işlem yapma imkanı verir. Mülkiyet alım-satımı, dava açma, banka işlemleri, vergi işlemleri gibi pek çok yetki içerebilir. Sınırsız bir yetki anlamına gelmez; özel yetki gereken işlemler için ayrıca belirtilmelidir.
Özel Vekâletname: Belirli bir işle sınırlı yetki içerir. Örneğin yalnızca bir taşınmazın satışı, belirli bir davanın takibi, bir banka hesabından çekim gibi tek bir işlem için verilir.
Dava Vekâletnamesi: Avukatın müvekkili adına dava açması, takip etmesi, duruşmalara katılması, ara kararlara uyması ve hükmün icrasını sağlaması için düzenlenir. Avukatlar genellikle “Genel Dava Vekâletnamesi” alır; içinde özel yetkiler de tek tek sayılabilir.
Vekâletnamede Özel Yetki Gerektiren İşlemler
HMK m.74 ve diğer kanunlar uyarınca bazı önemli işlemler için vekâletnamede açık ve yazılı özel yetki bulunmalıdır:
- Sulh olma
- Hâkimi reddetme
- Davadan feragat etme
- Davayı kabul etme
- Temyiz veya istinaftan feragat
- Karşı tarafı ibra etme
- Yemin teklif etme, kabul veya reddetme
- Tahkim sözleşmesi yapma
- Boşanma, evliliğin iptali, soybağı davaları
- Babalık davası
- Taşınmaz satışı, ipotek tesisi
- Şirket kuruluşu ve önemli işlemleri
- Bağışlama, garanti taahhüdü
Özel yetki bulunmadan yapılan işlem müvekkili bağlamaz; mahkeme bunu kabul etmez.
Apostil ve Yabancı Vekâletnameler
Yabancı ülkelerde düzenlenen vekâletnamelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için ek onay gereklidir:
- Apostil şerhi: Lahey Apostil Sözleşmesi (1961) tarafı ülkelerde, yetkili makam tarafından vurulan şerh
- Konsolosluk onayı: Apostil sözleşmesi tarafı olmayan ülkelerde, Türk konsolosluğu onayı
- Türkçe tercüme: Yeminli tercüman tarafından çevrilmiş ve noter tarafından onaylanmış olmalı
Apostil veya konsolosluk onayı bulunmayan vekâletname Türk mahkemelerinde kabul edilmez.
Vekâletnamenin Sona Erme Halleri
Vekâletname şu hallerde sona erer (TBK m.510-514):
- Vekil edenin (müvekkilin) ölümü: Vekâlet kural olarak son bulur; istisnai olarak miras işleri için bazı vekâletnameler sürdürülebilir
- Vekilin ölümü
- Müvekkilin veya vekilin ehliyetini kaybetmesi (akıl hastalığı, kısıtlanma)
- Müvekkil tarafından azil (vekâletin geri alınması)
- Vekilin istifası (vekâletten çekilme)
- Sürenin dolması veya işin tamamlanması
- Müvekkilin veya vekilin iflası (ticari vekâletlerde)
Azil sonrası vekilin yaptığı işlemler kural olarak müvekkili bağlamaz; ancak iyiniyetli üçüncü kişiler korunur. Karşı tarafa azil bildirimi yapılması önemlidir; aksi halde tebligatlar geçerli sayılabilir.
Avukatın Azilden Sonra Yapması Gerekenler
Avukat azledildiğinde:
- Dosyayı müvekkile veya yeni avukata teslim eder
- Karşı tarafı ve mahkemeyi azilden bilgilendirir (UYAP üzerinden ek dilekçeyle)
- Avukatlık ücretini isteme hakkını korur
- Devam eden işler için gerekli bilgilendirmeyi yapar
E-Vekâletname
2020’den itibaren bazı vekâletname türleri UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik olarak da düzenlenebilmektedir. Ancak avukatlık vekâletnameleri için hâlâ noter zorunluluğu devam etmektedir.