Sözleşme Özgürlüğü ve TBK m.27 Sınırı: İşveren Taahhütnamesinin Bağlayıcılığı

Kararın Önemi

Bu HGK kararı, TBK m.26 sözleşme özgürlüğü ile TBK m.27 hükümsüzlük sınırı arasındaki ilişkiyi net biçimde ortaya koymakta; sözleşme özgürlüğünün anayasal bir hak olduğunu (AY m.48/1) ve bunun tek istisnasının TBK m.27/1’de sayılan haller olduğunu vurgulamaktadır. Mutlak butlan kavramının teorik çerçevesini Yargıtay perspektifinden somutlaştırması bakımından önemli bir referanstır.

Olayın Özeti

Davacı işçi, davalı işverenin Kazakistan’da kurulan bir şirkette genel müdür olarak görevlendirilmesi sırasında 31.01.2013 tarihli iki taahhütnameyi imzalamıştır:

• İşçi Taahhütnamesi: Yurt dışındaki firmada en az 3 yıl çalışacağını taahhüt etmiştir.
• İşveren Taahhütnamesi: Süre sonunda işe başlatma talebi gelirse, eski göreve emsal görev ve ücretle başlatma taahhüdü vermiştir.

Davacının görev süresi işverenin yönetim kurulu kararlarıyla 2026 ve 2017 yıllarında birer yıl uzatılmış, 2018 yılında görevine son verilmiştir. Davacı makul sürede (göreve son veriliş tarihinden 6 gün sonra) davalı işverene başvurmuş, ancak işveren “süre dolduktan sonra başvurulduğu” gerekçesiyle talebi reddetmiştir.

İlk derece mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi davayı reddetmiş; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ise işverenin taahhüde aykırı davrandığına ve uygun bir tazminata hükmedilmesi gerektiğine ilişkin bozma kararı vermiştir. İlk derece mahkemesi direnme kararı vermiş, Yargıtay HGK bozma kararına uyulması gerektiğine hükmetmiştir.

Mahkemenin Gerekçesi (Birebir Alıntılar)

“Sözleşmeler hukukunun temel kanunu olan TBK’nın ‘Sözleşme özgürlüğü’ başlıklı 26. maddesinde de tarafların bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilecekleri düzenlenmiştir. Bu temel kuralın istisnası ise TBK’nın 27/1. maddesinde kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmelerin kesin olarak hükümsüz olduğu belirtilmek suretiyle açıklanmıştır.”

“2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 48/1. maddesinde ‘Herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.’ şeklindeki hüküm ile sözleşme özgürlüğüne anayasal bir ilke olarak yer verilmiş ve bu özgürlük anayasal teminata bağlanmıştır.”

Sonuç ve Pratik Anlamı

Bu karar şu kritik ilkeleri ortaya koyar:

1. Sözleşme özgürlüğü anayasal teminattadır (AY m.48/1) ve TBK m.26’da somutlaşır.
2. Tek sınır TBK m.27/1: emredici hükümler, kamu düzeni, ahlak, kişilik hakları veya konunun imkânsızlığı.
3. Bu sınırlar içinde yapılan her sözleşme bağlayıcıdır; ihlali tazminat sorumluluğu doğurur.
4. İşveren taahhütnameleri iş sözleşmesinden bağımsız olarak değerlendirilebilir; yeni iş ilişkisi kurulması iradesini içerirler.
5. Taahhüde aykırılık halinde iş sözleşmesi yokmuş gibi davranılamaz; menfi zarar tazmini gündeme gelir.

TBK m.27, emredici hüküm ve kamu düzeni kavramlarının uygulamadaki en güçlü ifadelerinden biridir.

Kaynak: Yargıtay Bedesten Bilgi Sistemi — Doküman 1208031000