Türkiye’de yabancı personel istihdam etmek isteyen işverenlerin karşılaştığı ilk soru genellikle aynıdır: “Beş Türk çalışan şartını karşılıyor muyum?” Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yayımladığı değerlendirme kriterlerinde 3 Ağustos 2026 itibarıyla yapılan değişiklikler, bu sorunun cevabını bazı hâllerde kökten değiştirdi.
Bu rehberde çalışma izni değerlendirme kriterlerini — istihdam şartı, sermaye ve ciro eşikleri, ücret katsayıları, sektörel istisnalar ve muaf kategoriler — güncel hâliyle ele alıyoruz. Konu yabancılar hukuku uygulamasının en teknik başlıklarından biridir; bir eşiğin gözden kaçması başvurunun reddiyle sonuçlanır.
⚠️ Sık yapılan yanlış: “5 Türk çalışan şartı kaldırıldı” ifadesi eksiktir. Şart kaldırılmadı, istisnaları genişletildi. Kuralın kendisi yürürlüktedir; değişen, kimlerin bu kuraldan muaf tutulabileceğidir.
Kriterler Bir Bakışta
Temel İstihdam Şartı: Beş Türk Vatandaşı
Değerlendirme kriterlerinin omurgasını oluşturan kural şudur: çalışma izni talep edilen her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdam ediliyor olması gerekir.
Aynı işyerinde birden fazla yabancı çalıştırılacaksa oran her yabancı için ayrı hesaplanır; yani iki yabancı için on, üç yabancı için on beş Türk çalışan aranır. İstihdam sayısı SGK kayıtları üzerinden denetlenir.
Ciro istisnası: Yıllık net satış hasılatı 50.000.000 TL ve üzerinde olan işletmeler, bu şart aranmaksızın beş yabancıya kadar çalışma izni talebinde bulunabilir.
3 Ağustos 2026 ile Gelen Değişiklikler
Bu tarih itibarıyla yürürlüğe giren düzenlemeler, özellikle Türkiye’de geçmişi olan yabancılar ve imalat sektörü bakımından belirgin bir kolaylık getirdi.
Türkiye’de yasal bulunuş geçmişi olanlar
Başvuru tarihinden önceki üç yıl içinde en az bir yıl Türkiye’de yasal olarak bulunmuş yabancılar bakımından, aynı işveren nezdinde en fazla üç yabancı için istihdam ve finansal kriterler aranmayabilmektedir.
Bu düzenlemenin pratik önemi büyük: Türkiye’de öğrenim görmüş, ikamet izniyle yaşamış veya daha önce yasal olarak çalışmış bir yabancıyı istihdam etmek isteyen küçük ölçekli bir işveren, beş Türk çalışan ve sermaye eşiklerini karşılayamasa dahi başvuru yapabilir hâle geldi.
Burada belirleyici olan yasal bulunuşun belgelenmesidir. İkamet izni kayıtları, öğrenci belgesi veya önceki çalışma izinleri bu ispatın dayanağını oluşturur.
Sekiz yıllık ikamet geçmişi
Yine 3 Ağustos 2026 itibarıyla, Türkiye’de sekiz yıldan fazla yasal ikamet geçmişi bulunan yabancılar, kriterlerden tamamen muaf kategoriler arasına alınmıştır.
İmalat sektörü istisnası
İmalat sektöründe, 31 Aralık 2027 tarihine kadar geçerli olmak üzere, belirli koşullarla şube bazında her beş Türk çalışana karşılık bir ilave yabancı için istihdam kriteri istisnası uygulanabilmektedir.
Bu, süreli bir düzenlemedir. Uzun vadeli personel planlaması yapan imalatçıların bitiş tarihini gözeterek hareket etmesi gerekir.
İşverenin Finansal Ölçütleri
| Durum | Aranan ölçüt |
|---|---|
| Yeni kurulan işletme | Ödenmiş sermaye ≥ 500.000 TL |
| Faaliyetteki işletme (biri yeterli) | Ödenmiş sermaye ≥ 500.000 TL |
| Brüt satış ≥ 8.000.000 TL | |
| İhracat ≥ 150.000 ABD doları |
Bu eşikler 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren uygulanmaktadır. Daha önceki dönemde geçerli olan 100.000 TL sermaye / 800.000 TL satış tutarları geçiş hükmü niteliğindeydi ve süresi dolmuştur.
Faaliyetteki işletmelerde üç ölçütten yalnızca birinin karşılanması yeterlidir; üçünün birlikte sağlanması aranmaz. Uygulamada en sık yapılan hata, sermayesi düşük ancak cirosu yüksek bir şirketin kendini uygun görmemesidir.
Ücret Katsayıları: Mesleğe Göre Değişir
Yabancıya ödenecek ücret, mesleğin niteliğine göre asgari ücretin katları biçiminde belirlenir:
| Meslek grubu | Asgari ücrete oran |
|---|---|
| Üst düzey yönetici, pilot | En az 5 kat |
| Mühendis, mimar | En az 4 kat |
| Diğer yöneticiler, uzmanlık gerektiren birim amirleri | En az 3 kat |
| Uzmanlık ve ustalık gerektiren işler | En az 2 kat |
| Diğer meslekler | Asgari ücret düzeyinde |
Ücretin bu eşiğin altında kalması tek başına ret sebebidir. İş sözleşmesindeki brüt ücretin, başvuru tarihinde yürürlükte olan asgari ücret üzerinden hesaplanması gerekir.
Sektörel Kriterler
Bazı sektörlerde genel kriterler yerine özel rejim uygulanır:
Bilişim — Yazılım geliştirme, veri tabanı yönetimi, siber güvenlik gibi uzmanlık gerektiren rollerde istihdam ve finansal kriterler aranmayabilir. Nitelikli teknoloji personeli için getirilmiş bir kolaylıktır.
Sağlık — Başvuru öncesinde Sağlık Bakanlığı ön izni zorunludur. Kamu kurumlarındaki pozisyonlar kriterlerin çoğundan muaftır.
Eğitim — İlgili bakanlık veya YÖK ön izni aranır; YÖK onaylı öğretim üyeleri bakımından muafiyetler mevcuttur.
Turizm — Kriterler işletme türüne ve çalışanın rolüne göre değişir. Masör ve masöz gibi bazı meslekler yalnızca belirli tesis türlerinde izne bağlanabilir.
Hayvancılık — Çoban ve hayvan bakıcısı başvurularında asgari hayvan sayısı aranır (200 küçükbaş veya 100 büyükbaş gibi). Üç yabancıya kadar istihdam kriterinden muafiyet uygulanabilir.
Kriterlerden Tamamen Muaf Olanlar
Aşağıdaki kategorilerdeki yabancılar bakımından değerlendirme kriterleri hiç uygulanmaz:
- Türk vatandaşının aile üyeleri
- İnsani ikamet izni sahipleri
- Vatansız kişiler
- Uzun dönem ikamet izni sahipleri
- Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olanlar
- Türkiye’de sekiz yıldan fazla yasal ikamet geçmişi bulunanlar (3 Ağustos 2026 ile eklendi)
Bu kategorilerden birine giriliyorsa, işverenin istihdam ve sermaye durumu hiç incelenmez. Başvuru hazırlığında ilk kontrol edilmesi gereken budur; muafiyet varken kriter belgelerini toplamak gereksiz emek ve zaman kaybıdır.
Çalışma İzni ile İkamet İzni Arasındaki İlişki
İki izin sık karıştırılır:
| Çalışma izni | İkamet izni | |
|---|---|---|
| Verdiği hak | Çalışma + ikamet | Yalnızca ikamet |
| Diğerinin yerine geçer mi? | Evet, ikamet izni yerine geçer | Hayır, çalışma hakkı vermez |
| Başvuru mercii | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | Göç İdaresi |
Yani ikamet izniyle Türkiye’de bulunan bir yabancının çalışabilmesi için ayrıca çalışma izni alınması gerekir. İkamet izni süreçlerinin ayrıntısı için oturma izni başvuru rehberimize bakabilirsiniz.
Çalışma izniyle geçirilen süreler, ilerleyen dönemde Türk vatandaşlığı başvurusu bakımından da anlam taşır.
Başvuru Reddedilirse
Ret kararı, gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir. İzlenecek yol:
- İdari itiraz — ret kararına karşı idareye başvurulur; eksik belge veya hatalı değerlendirme bu aşamada giderilebilir
- İdari yargıda iptal davası — itirazın reddi hâlinde karar dava konusu edilir
Süreler tebliğ tarihinden itibaren işler ve hak düşürücüdür. Bu nedenle tebligatın tarihinin belgelenmesi, dosyanın en kritik unsurlarından biridir.
Ret gerekçeleri çoğunlukla teknik olur: istihdam oranının tutmaması, ücretin katsayının altında kalması, ön iznin bulunmaması veya belgelerdeki tutarsızlıklar. İptal davasında bu gerekçelerin her birine ayrı ayrı cevap verilmesi gerekir.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- Yabancı, muaf kategorilerden birine giriyor mu?
- Son üç yılda en az bir yıl Türkiye’de yasal bulunuş var mı (3 yabancıya kadar istisna)?
- Sekiz yıldan fazla yasal ikamet geçmişi var mı (tam muafiyet)?
- İşyerindeki Türk çalışan sayısı SGK kaydıyla doğrulandı mı?
- Ödenmiş sermaye, brüt satış veya ihracat ölçütlerinden biri karşılanıyor mu?
- Yıllık net satış 50.000.000 TL üzerindeyse ciro istisnası değerlendirildi mi?
- Ücret, meslek grubunun katsayısını karşılıyor mu?
- Sektörel ön izin (sağlık, eğitim) alındı mı?
- İmalat sektöründeyse 31.12.2027 süreli istisnadan yararlanılabilir mi?
- Belgelerdeki unvan, ücret ve görev tanımı birbiriyle tutarlı mı?
Sık Sorulan Sorular
Şirket yeni kurulduysa hemen yabancı çalıştırabilir mi?
Evet, ancak ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması gerekir. Yeni kurulan işletmelerde ciro veya ihracat ölçütü henüz oluşmadığından, sermaye şartı belirleyici olur. Muaf kategoriye giren bir yabancı istihdam edilecekse bu şart da aranmaz.
Yabancı ortak için çalışma izni alınması gerekir mi?
Şirkette ortak olmak tek başına çalışma hakkı vermez. Şirkette fiilen çalışacak yabancı ortaklar bakımından da çalışma izni alınması gerekir; ortaklık yapısı ve görev tanımı değerlendirmede dikkate alınır.
Çalışma izni ne kadar sürede sonuçlanır?
Belgeler eksiksizse değerlendirme genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Ön izin gerektiren sektörlerde (sağlık, eğitim) süre uzar; ön izin alınmadan yapılan başvurular değerlendirmeye alınmadığından sıralamanın doğru kurulması önemlidir.
İzin verildikten sonra işyeri değişirse ne olur?
Çalışma izni belirli bir işveren ve işyeri için verilir. İşveren değişikliği hâlinde yeni işveren tarafından yeni başvuru yapılması gerekir; mevcut izin kendiliğinden devretmez.
Süresi biten çalışma izni nasıl uzatılır?
Uzatma başvurusu, iznin sona erme tarihinden önce yapılmalıdır. Uzatma başvurularında da değerlendirme kriterleri yeniden incelenir; ilk izin sırasında karşılanan şartların uzatma tarihinde de karşılanıyor olması gerekir.
Turkuaz Kart nedir, bu kriterlere tabi midir?
Turkuaz Kart, nitelikli yabancılara süresiz çalışma hakkı tanıyan ayrı bir statüdür. Eğitim düzeyi, mesleki deneyim, yatırım tutarı ve bilim-teknoloji alanına katkı gibi ölçütlere göre değerlendirilir; genel istihdam kriterlerinden farklı bir rejime tabidir.
Sonuç
3 Ağustos 2026 değişiklikleri, çalışma izni rejiminde kuralı değil istisnaları genişletti. Beş Türk çalışan şartı ve finansal eşikler yürürlüktedir; ancak Türkiye’de geçmişi bulunan yabancılar ile imalat sektörü bakımından belirgin bir esneklik doğmuştur.
Başvuru hazırlığında en verimli yaklaşım, sıralamayı tersten kurmaktır: önce muafiyet var mı diye bakmak, sonra istisnaları, en son genel kriterleri değerlendirmek. Muafiyet varken kriter belgeleri toplamak gereksiz emek doğurur; muafiyet yokken kriterleri atlamak ise doğrudan retle sonuçlanır.
İmalat sektörü istisnasının 31 Aralık 2027’de sona ereceği de planlamada gözetilmelidir.
Kazdal Hukuk Bürosu olarak yabancılar hukuku alanında çalışma izni başvuruları, ret kararlarına itiraz ve idari yargı süreçlerinde müvekkillerimize danışmanlık sunuyoruz.
Bu Makalede Geçen Hukuki Terimler
Av. Kazım İsmail Kazdal
Kurucu Avukat
İstanbul Barosu Sicil No: 75389
İlk ve orta öğrenimini Rize'de tamamlamış, 2009 yılında lise eğitiminden mezun olmuştur. Aynı yıl Marmara Üniversitesi Tarih Öğretmenliği Bölümünü kazanmış, 2015 yılında bu bölümden mezun olmuştur. İkinci üniversite eğitimi kapsamında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğrenim görmüş ve 2019 yılında hukuk fakültesinden mezun olmuştur. Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi diplomasını da almıştır. Avukatlık stajını tamamladıktan sonra kendi hukuk bürosunu kurarak serbest avukatlık faaliyetlerine başlamıştır. Başta özel hukuk alanları olmak üzere, mesleki çalışmalarını titizlik ve çözüm odaklılık ilkesiyle sürdürmektedir.