İdare Hukuku

İdare hukuku, devletin idari faaliyetlerini, kamu kurumlarının örgütlenmesini ve idarenin birey ile olan ilişkilerini düzenleyen kamu hukuku dalıdır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) idari yargının temel usul kanunudur. İdare hukuku, "idarenin kanuniliği" ilkesine dayanır; yani idare ancak kanunun verdiği yetki çerçevesinde ve kanunun belirlediği usullere uyarak işlem yapabilir. İdare hukukunun konusu oldukça geniştir. Belediye işlemleri, imar kararları, vergi tahakkukları, memur disiplin cezaları, öğrenci kayıt işlemleri, ruhsat ve izin süreçleri, kamu ihaleleri ve kamulaştırma işlemleri bunlardan yalnızca birkaçıdır. Her vatandaş yaşamının bir döneminde devletle hukuki bir uyuşmazlık yaşayabilir. Bu uyuşmazlıklar idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri ve Danıştay tarafından çözümlenir. İdari yargının temel ilkeleri arasında re'sen araştırma, yazılılık ve idarenin ispat yükü bulunur. İdare mahkemesi, tarafların ileri sürdüğü iddia ve savunmalarla bağlı olmayıp gerekli gördüğü araştırmayı kendiliğinden yapar. Bu yönüyle idari yargılama, medeni yargılamadan farklı bir yapıya sahiptir. İdare hukuku davalarında sürelerin hak düşürücü nitelikte olması nedeniyle zamanında başvuru yapılması hayati önem taşır.

İptal davası, idarenin hukuka aykırı olan işlemlerinin yargı yoluyla ortadan kaldırılmasını amaçlayan idari dava türüdür. İYUK m. 2/1-a uyarınca idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden biri veya birkaçı nedeniyle hukuka aykırılık iddiasıyla iptal davası açılabilir. Bu beş unsur, idari işlemin hukuka uygunluk denetiminin temel kriterleridir. Yetki unsuru, işlemi yapan makamın bu işlemi yapmaya yetkili olup olmadığını; şekil unsuru, işlemin kanunda öngörülen biçimde yapılıp yapılmadığını; sebep unsuru, işlemin dayandığı maddi ve hukuki nedenleri; konu unsuru, işlemin doğurduğu hukuki sonucu; amaç unsuru ise işlemin kamu yararına yönelik olup olmadığını ifade eder. Bu unsurlardan herhangi birindeki sakatlık iptal sebebi oluşturur. İptal davası açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür. Tebliğ yapılmamışsa işlemin öğrenildiği tarihten itibaren süre işlemeye başlar. İdari başvuru yapılması halinde 60 günlük cevap beklenir; cevap verilmezse zımni ret sayılır ve dava süresi başlar. Dava açıldıktan sonra yürütmenin durdurulması istenebilir. Yürütmenin durdurulması için idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Tam yargı davası, idarenin hukuka aykırı işlem veya eylemlerinden kaynaklanan zararların tazmini amacıyla açılan idari dava türüdür. İYUK m. 2/1-b uyarınca idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından tam yargı davası açılabilir. İptal davası işlemin ortadan kaldırılmasını hedeflerken, tam yargı davası zararın giderilmesini (tazminat) amaçlar. Tam yargı davası, idarenin hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluğa dayalı olarak açılabilir. Hizmet kusuru, idarenin kamu hizmetini gereği gibi yerine getirmemesinden kaynaklanan zararlardır. Yolun bakımsızlığı nedeniyle trafik kazası, hastanenin tıbbi hata yapması, belediyenin altyapı eksikliği gibi durumlar hizmet kusuruna örnektir. Kusursuz sorumluluk ise idarenin kusuru olmaksızın ortaya çıkan zararlarda uygulanır; tehlike sorumluluğu ve fedakarlığın denkleştirilmesi ilkeleri bu kapsamdadır. Tam yargı davasında süre, idari işlemden kaynaklanan zararlarda işlemin tebliğinden itibaren 60 gün, idari eylemden kaynaklanan zararlarda ise zararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde eylemden itibaren 5 yıldır. İptal davası ile tam yargı davası birlikte açılabilir. Ayrıca iptal davası sonucu iptal kararı alındıktan sonra 60 gün içinde ayrı bir tam yargı davası da açılabilir. Mahkeme, maddi ve manevi tazminat miktarını belirlerken zararın kapsamı, idarenin kusur oranı ve hakkaniyet ilkesini göz önünde bulundurur.

İdari başvuru, idarenin işlem veya eylemine karşı yargı yoluna gitmeden önce idareye doğrudan yapılan başvurudur. İdari başvuru yollarının etkin kullanılması, hem süreçlerin hızlanmasını sağlar hem de dava aşamasında güçlü bir zemin oluşturur. İdareye başvuru, Dilekçe Hakkının Kullanılması Hakkında Kanun kapsamında her vatandaşın temel hakkıdır. Üst makama başvuru (hiyerarşik başvuru), ilk işlemi yapan makamın bir üstündeki makama yapılır. İşlemle ilgili şikayet, itiraz veya yeniden değerlendirme talebi bu yolla iletilir. Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman) başvurusu da idari işlem ve eylemlerden zarar gören kişilerin başvurabileceği etkili bir yoldur. CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi) aracılığıyla yapılan başvurular da ilgili kuruma iletilerek değerlendirilmektedir. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca herkes devlet kurumlarından bilgi ve belge talep edebilir. Bu başvuruların 15 iş günü içinde cevaplanması zorunludur. İdari başvurularda idarenin 60 gün içinde cevap vermemesi durumunda başvuru reddedilmiş (zımni ret) sayılır ve dava açma süresi işlemeye başlar. Bazı özel kanunlarda zorunlu idari başvuru yolları öngörülmüştür; bu durumlarda doğrudan dava açmak mümkün değildir. Kazdal Hukuk Bürosu olarak idari başvuruların hazırlanmasından dava süreçlerine kadar tüm aşamalarda müvekkillerimize rehberlik etmekteyiz.