Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku

Borçlar hukuku, kişiler arasındaki borç ilişkilerini düzenleyen özel hukuk dalıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) bu alanın temel kaynağıdır. Borç ilişkisi; alacaklı, borçlu ve edim (borç konusu) olmak üzere üç unsurdan oluşur. Borçlar hukuku, sözleşmeden doğan borçlar, haksız fiilden doğan borçlar ve sebepsiz zenginleşmeden doğan borçlar olmak üzere üç temel kaynağa dayanır. Sözleşme serbestisi, borçlar hukukunun temel ilkesidir. Taraflar, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı olmamak kaydıyla diledikleri içerikte sözleşme kurabilir. Ancak bu serbestinin de sınırları vardır; gabin (aşırı yararlanma), irade sakatlıkları (hata, hile, korkutma) ve genel işlem koşullarının denetimi gibi mekanizmalar zayıf tarafı korumak amacıyla düzenlenmiştir. Borçlar hukuku günlük hayatın her alanına nüfuz etmektedir. Bir mağazadan alışveriş yapmak, kiralık araba tutmak, tamirciye araç bırakmak veya bir restoranda yemek yemek bile borçlar hukuku kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle borçlar hukuku, hukuk düzeninin en geniş uygulama alanına sahip dallarından biridir. Kazdal Hukuk Bürosu olarak sözleşme hazırlama, borç-alacak takibi ve tazminat davalarında profesyonel hukuki destek sunmaktayız.

Türk Borçlar Kanunu çeşitli sözleşme türlerini düzenlemektedir. Satış sözleşmesi (TBK m. 207-281), bir malın mülkiyetinin bedel karşılığında devredilmesini konu alır. Taşınmaz satış sözleşmesi resmi şekil şartına tabidir ve tapu müdürlüğünde yapılır. Hizmet sözleşmesi (TBK m. 393-469), bir işin ücret karşılığında görülmesini düzenler. İş sözleşmesi de hizmet sözleşmesinin özel bir türüdür. Eser sözleşmesi (TBK m. 470-486), yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. İnşaat sözleşmeleri, yazılım geliştirme ve tamir işleri eser sözleşmesinin yaygın örnekleridir. Vekalet sözleşmesi (TBK m. 502-514), vekilin vekalet verenin bir işini görmeyi veya bir işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Avukatlık sözleşmeleri vekalet sözleşmesi niteliğindedir. Bağışlama sözleşmesi, kefalet sözleşmesi, ortaklık sözleşmesi, simsarlık sözleşmesi ve saklama sözleşmesi de TBK'da düzenlenen diğer sözleşme türleridir. Uygulamada karma sözleşmeler de sıkça karşılaşılır; birden fazla sözleşme türünün unsurlarını bünyesinde barındıran bu sözleşmelere (franchise, leasing, factoring gibi) kanundaki en yakın sözleşme türünün hükümleri kıyasen uygulanır. Her sözleşmenin kendine özgü şekil şartları, fesih koşulları ve zamanaşımı süreleri bulunmaktadır.

Borca aykırılık, borçlunun borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmemesidir. TBK'da borca aykırılığın başlıca türleri; ifa imkansızlığı, temerrüt (gecikme), ayıplı ifa ve kötü ifadır. İfa imkansızlığı borçlunun kusuruna bağlı olarak ikiye ayrılır: borçlunun kusuru varsa tazminat sorumluluğu doğar, kusuru yoksa borç sona erer. Borçlu temerrüdü (TBK m. 117-126), borcun muaccel olmasına rağmen borçlunun borcunu ifa etmemesidir. Para borçlarında muacceliyet tarihinde ödeme yapılmaması halinde temerrüt gerçekleşir. Temerrüt faizi, para borçlarında temerrüde düşen borçlunun ödemekle yükümlü olduğu ek yükümlülüktür. Ticari işlerde temerrüt faizi oranı yıldan yıla değişmektedir. Temerrüde düşen borçlu, beklenmedik hallerden dahi sorumlu tutulabilir. Alacaklı temerrüdü ise alacaklının haklı bir sebep olmaksızın edimi kabul etmemesi veya edimin ifası için gerekli hazırlıkları yapmamasıdır. Borca aykırılık halinde alacaklının seçimlik hakları vardır: aynen ifa talebi, sözleşmeden dönme ve gecikme tazminatı veya müspet zararın tazmini talep edilebilir. Tazminat hesabında müspet zarar (sözleşmenin gereği gibi ifa edilseydi elde edilecek kazanç) ve menfi zarar (sözleşmenin geçerliliğine güvenilerek yapılan masraflar) ayrımı önemlidir.

İhtarname, bir hukuki ilişkide taraflardan birinin diğerine noter aracılığıyla gönderdiği resmi bildirimdir. Borçlar hukukunda ihtarname; borcu hatırlatma, süre verme, sözleşme fesih bildiriminde bulunma veya hak saklı tutma gibi amaçlarla kullanılır. İhtarname çekimi hukuki süreçlerin başlatılması için çoğu zaman zorunlu bir ön adımdır. İhtarnamede taleplerin açık ve net bir şekilde ifade edilmesi, yasal dayanakların belirtilmesi ve makul bir süre verilmesi önemlidir. Borcun ödenmemesi halinde icra takibi başlatılabilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu icra takiplerinin usulünü düzenler. İlamsız icra takibi, herhangi bir mahkeme kararı olmaksızın başlatılabilir. İcra dairesine başvurularak borçluya ödeme emri gönderilir. Borçlu 7 gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Borçlunun maaşı, banka hesapları, araçları ve taşınmazları haczedilebilir. İlamlı icra ise mahkeme kararına dayanan takiptir. Kesinleşmiş mahkeme kararı veya arabuluculuk anlaşma tutanağı ile doğrudan ilamlı icra takibi başlatılabilir. İflasa tabi borçlular için ayrıca iflas yoluyla takip de mümkündür. Kambiyo senetlerine (çek, senet, poliçe) özgü takip yolu ise özel hükümlere tabidir. Borçlu, borcun zamanaşımına uğradığını, ödendiğini veya borçlu olmadığını ileri sürerek icra takibine itiraz edebilir. Kazdal Hukuk Bürosu olarak alacak takibi, ihtarname hazırlama ve icra davaları konularında müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunmaktayız.