Boşanmanın Hukuki Niteliği
Boşanma, evlilik birliğinin eşlerden birinin veya her ikisinin talebi üzerine mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Türk Medeni Kanunu’nda boşanma sebepleri özel sebepler (zina, hayata kast, pek kötü/onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz yaşam sürme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olarak düzenlenmiştir. Özel sebeplerde kusur ispatı kolaylaşırken, genel sebepte evlilik birliğinin sürdürülemez hale geldiğinin ispatı gerekir.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma
Boşanma davaları anlaşmalı veya çekişmeli olarak ikiye ayrılır. Anlaşmalı boşanmada eşler velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı konusunda protokol düzenleyerek mahkemeye birlikte başvurur; evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması zorunludur (TMK m.166/3). Çekişmeli boşanmada ise bu konularda anlaşma sağlanamaz ve mahkeme delilleri değerlendirerek kusur tespit eder. Çekişmeli davalar ortalama 1-2 yıl sürerken, anlaşmalı davalar tek celsede sonuçlanabilir.
Boşanmanın Sonuçları
Boşanma ile eşler arasındaki evlilik birliği sona erer. Velayet çocuğun yaşı, yararı ve kişisel bağları dikkate alınarak anne veya babaya verilir (TMK m.182). Tedbir nafakası dava süresince, yoksulluk nafakası boşanma sonrası kusursuz veya az kusurlu eşe, iştirak nafakası ise çocuğun velayetini almayan eşten alınır. Mal paylaşımı, evlilik tarihine göre edinilmiş mallara katılma rejimi (01.01.2002 sonrası evlenenler için varsayılan) çerçevesinde yapılır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla yargılama yapar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Yurt dışı evliliklerde Türkiye’de dava açılabilmesi için tarafın Türk vatandaşı olması veya Türkiye’de yerleşim yerinin bulunması aranır.
Süreler ve Hak Düşürücü Süreler
Zina sebebiyle boşanma davası öğrenilmeden itibaren 6 ay ve her halükarda 5 yıl içinde açılmalıdır (TMK m.161). Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış için aynı süreler geçerlidir (m.162). Bu süreler hak düşürücü olup, kaçırılması halinde özel sebebe dayalı boşanma davası açılamaz; ancak genel sebep (m.166) her zaman ileri sürülebilir.