Detaylı Açıklama
Deport (sınır dışı etme), 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun (YUKK) 52 ila 60. maddeleri arasında düzenlenen idari bir tedbirdir. Sınır dışı etme, cezai bir yaptırım olmayıp idari bir işlem niteliği taşır ve yabancının Türkiye’den çıkarılarak menşe ülkesine, transit geçeceği ülkeye veya üçüncü bir ülkeye gönderilmesini ifade eder. Sınır dışı etme kararı valiliklerce alınır ve Göç İdaresi Başkanlığı tarafından uygulanır.
YUKK m.54’te sınır dışı etme kararı alınacak kişiler tahdidi olarak sayılmıştır. Bunlar arasında kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar; terör örgütleri ve suç örgütleriyle bağlantılı olanlar; sahte belge kullananlar; ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler; çalışma izni olmadan çalışanlar ve Türkiye’ye giriş yasağını ihlal edenler yer alır. Bununla birlikte YUKK m.55 uyarınca bazı kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz; gönderilecekleri ülkede ölüm cezası veya işkence riski bulunan kişiler, ciddi sağlık sorunları olan kişiler ve insan ticareti mağdurları bu kapsamdadır.
Hukuki Dayanak ve Uygulama
YUKK m.53 gereğince sınır dışı etme kararı, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine tebliğ edilir. Tebligatta karara karşı etkili başvuru yolları ve süreleri de belirtilir. Yabancı veya yasal temsilcisi, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkeme başvuru üzerine on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Yargılama süreci boyunca yabancı sınır dışı edilemez.
Sınır dışı etme kararının uygulanabilmesi için yabancı, geri gönderme merkezlerine yerleştirilebilir. YUKK m.57 uyarınca geri gönderme merkezlerinde kalma süresi altı ayı geçemez; ancak zorunlu hallerde altı aylık ek süre verilebilir. Bu süre zarfında yabancının avukatıyla görüşme, sağlık hizmeti alma ve BMMYK temsilcileriyle iletişim kurma hakları güvence altındadır.
Sık Karşılaşılan Durumlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sınır dışı etme nedenleri arasında vize veya ikamet izni süresinin aşılması, yasadışı çalışma, sahte evlilik yoluyla ikamet izni edinme girişimi ve adli suç işlenmesi yer alır. Sınır dışı etme kararıyla birlikte genellikle Türkiye’ye giriş yasağı da konulur; bu yasak bir yıldan beş yıla kadar değişebilir. Giriş yasağının kaldırılması için sürenin dolması beklenmeli ya da idari yargıda dava açılmalıdır. Gönüllü geri dönüş kabul eden yabancılara giriş yasağı konulmayabilir veya daha kısa süreli yasak uygulanabilir. Uluslararası koruma başvurusunda bulunan kişiler hakkında başvuru sonuçlanana kadar sınır dışı etme kararı uygulanmaz; bu kural geri göndermeme (non-refoulement) ilkesinin Türk hukukundaki yansımasıdır.