Detaylı Açıklama
Harç, 492 sayılı Harçlar Kanunu ile düzenlenen ve yargı hizmetlerinden yararlanan kişilerden alınan mali yükümlülüktür. Yargı harçları başvurma harcı, peşin harç, karar ve ilam harcı ile temyiz ve istinaf harçları olmak üzere farklı türlere ayrılır. Harç miktarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir ve Harçlar Kanunu’na ekli tarifelerde belirtilir.
Yargı harçları, maktu harç ve nispi harç olmak üzere iki şekilde belirlenir. Maktu harç, dava konusunun değerine bakılmaksızın sabit bir tutar olarak alınır. Nispi harç ise dava konusunun değeri üzerinden belirli bir oran uygulanarak hesaplanır. Alacak ve tazminat davaları nispi harca tabi iken boşanma, vesayet gibi davalar maktu harca tabidir.
Hukuki Süreç
Dava açılırken öncelikle başvurma harcı ve peşin harç ödenir. Peşin harç, nispi harcın dörtte biri tutarındadır. Davanın sonunda karar ve ilam harcı hesaplanır; peşin ödenen harç mahsup edildikten sonra kalan tutar tamamlattırılır. Harcın eksik yatırılması halinde mahkeme, tarafa süre vererek harcın tamamlanmasını ister.
İcra takiplerinde de harç ödenmesi zorunludur. İcra başvuru harcı ve peşin harç icra takibinin başlatılması sırasında alınır. Tahsilat harcı ise alacağın tahsili aşamasında borçludan kesilir. İstinaf ve temyiz başvurularında da ayrıca harç yatırılması gerekmektedir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
Adli yardım talebi kabul edilen kişiler harçtan muaf tutulur. HMK m.334 uyarınca mali durumu elvermeyen kişiler adli yardım talep edebilir. Harçların süresinde ödenmemesi, dava dilekçesinin işleme konulmaması veya başvurunun reddedilmesi sonucunu doğurabilir. Davayı kazanan taraf, ödediği harçları karşı taraftan yargılama gideri olarak talep edebilir. Harç hesaplamasında dava değerinin doğru belirlenmesi kritik öneme sahiptir.