Müdafi Nedir?
Müdafi, ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukattır. CMK m.149 uyarınca şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabilir. Müdafi, ceza yargılamasında savunma hakkının etkin kullanılmasını sağlayan temel unsurdur. Adil yargılanma hakkının ayrılmaz parçası olan müdafi yardımı, Anayasa m.36 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.6 ile güvence altındadır.
Zorunlu Müdafilik
CMK m.150 uyarınca bazı hallerde müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Şüpheli veya sanığın on sekiz yaşını doldurmamış olması, sağır veya dilsiz olması ya da kendisini savunamayacak derecede malul bulunması halinde müdafi istemi aranmaksızın atanır. Ayrıca alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da müdafi görevlendirilmesi zorunludur. Zorunlu müdafilik, savunma hakkının korunmasına yönelik emredici bir düzenlemedir.
Müdafinin Hakları ve Yetkileri
Müdafi, soruşturma dosyasını inceleme, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma ve sorguya katılma haklarına sahiptir. Kovuşturma aşamasında delil sunabilir, tanıklara soru sorabilir ve esasa ilişkin savunmasını yapabilir. CMK m.154 gereğince müdafinin şüpheli veya sanıkla görüşmesi hiçbir şekilde kısıtlanamaz ve bu görüşmeler dinlenemez.
Müdafi ile Vekil Arasındaki Fark
Müdafi kavramı yalnızca ceza muhakemesinde kullanılır. Hukuk davalarında tarafları temsil eden avukata ise vekil denir. Müdafinin temsil yetkisi ceza muhakemesine özgü olup soruşturma ve kovuşturma işlemleriyle sınırlıdır. Müdafi, şüpheli veya sanığın iradesine aykırı olarak da onun lehine kanun yollarına başvurabilir; bu yetki vekilden farklı olarak müdafiye tanınan özel bir haktır.