Detaylı Açıklama
Nafaka kararları kesin ve değişmez değildir. TMK m.176/4 uyarınca, tarafların mali durumlarının değişmesi halinde hâkim, nafakanın miktarını artırabilir, azaltabilir veya koşulları varsa kaldırabilir. Bu, “nafaka uyarlama davası” olarak da anılan artırım/azaltım/kaldırma davalarının hukuki temelidir.
Azaltım sebepleri (nafaka borçlusu açar): gelirin düşmesi/işsizlik, yeniden evlenip yeni çocuk sahibi olarak giderlerin artması, alacaklının ekonomik durumunun iyileşmesi.
Kaldırma sebepleri (TMK m.176): alacaklının yeniden evlenmesi (kendiliğinden), fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması, haysiyetsiz hayat sürmesi, taraflardan birinin ölümü.
Artırım sebepleri (nafaka alacaklısı açar): borçlunun gelirinin artması, çocuğun ihtiyaçlarının/eğitim kademesinin yükselmesi, enflasyonla alım gücünün düşmesi.
Görevli Mahkeme, Süre ve İspat
Dava aile mahkemesinde, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Belirli bir süre şartı yoktur; koşulların değiştiği her an açılabilir. Ancak uygulamada bir önceki karardan itibaren en az bir yıl geçmiş ve somut bir değişikliğin gerçekleşmiş olması aranır. İspat yükü, azaltım/kaldırma talebinde borçluya aittir; borçlu, koşulların aleyhine değiştiğini somut delillerle ortaya koymalıdır. Borçlunun kendi iradesiyle gelirini azaltması (kasten işten ayrılma) geçerli azaltım sebebi sayılmaz.
2026 AYM Kararı Bağlamında
AYM’nin 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla yoksulluk nafakasının “süresiz” niteliği iptal edildi. Yeni süreli model yasalaşıp yürürlüğe girdiğinde, mevcut süresiz nafakaların süreli hale getirilmesi büyük olasılıkla uyarlama davası yoluyla talep edilecektir; bunun kapsamı çıkacak kanunun geçiş hükümlerine bağlıdır. Detay: Süresiz Nafaka İptali 2026. Dava dilekçesi için: Nafaka Uyarlama / Azaltım Dilekçesi Örneği.