Adınızı Google’da arattığınızda yıllar önceki bir haber, kapanmış bir dosya veya artık gerçeği yansıtmayan bir içerik ilk sıralarda çıkıyorsa, bunun hukuki bir karşılığı var: unutulma hakkı.
Bu hak, internetteki her içeriğin silinmesini sağlamaz. Sağladığı şey daha dar ama çoğu zaman yeterlidir: adınızla yapılan aramalarda o içeriğin sonuç listesinde çıkmaması. Aşağıda iki ayrı yolu, hangi durumda hangisinin işlediğini ve başvurunun nasıl hazırlanacağını anlatıyoruz.
Kısaca: İki yol var. KVKK yolu: önce arama motoruna başvurulur; reddedilir veya cevapsız kalırsa Kurula şikâyet edilir ya da doğrudan yargıya gidilir (Kurul’un 23/06/2020 tarihli, 2020/481 sayılı kararı). 5651 m.9/10 yolu: kişilik hakkı ihlali nedeniyle karar veren sulh ceza hâkimliğinden, adınızın o adreslerle ilişkilendirilmemesine karar vermesi istenir. İçerik kaynakta kalır; değişen, adınızla aramada görünmesidir.
İki Ayrı Yol, İki Ayrı Mantık
| Konu | KVKK yolu | 5651 m.9/10 yolu |
|---|---|---|
| Muhatap | Arama motoru (veri sorumlusu) | Sulh ceza hâkimliği |
| Dayanak | Kişisel verilerin korunması mevzuatı | Kişilik hakkı ihlali |
| İlk adım | Doğrudan arama motoruna başvuru | Hâkimliğe başvuru dilekçesi |
| Sonraki adım | Kurula şikâyet veya doğrudan yargı | Karar → Birlik → arama motorlarına bildirim |
| Sonuç | Ad-soyad aramasında indeksten çıkarma | Adın karara konu adreslerle ilişkilendirilmemesi |
İki yol birbirinin alternatifidir; somut olayda ikisi birden kullanılabilir. İçerik aynı zamanda hakaret veya iftira oluşturuyorsa, içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi talepleri de gündeme gelir.
Arama Motoru Neden Muhatap?
Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 23/06/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararında, arama motorunun işletmecisinin internette yayımlanan bilgiyi otomatik, düzenli ve sistematik biçimde bulup kendi indeksleme programları çerçevesinde kaydettiği, organize ettiği ve sonuç listesi hâline getirdiği tespit edilmiş; bu faaliyetin kişisel veri işleme sayılacağı ve arama motorunun veri sorumlusu olduğu kabul edilmiştir.
Bunun pratik sonucu şudur: içeriği yayımlayan siteye ulaşamasanız veya site talebinizi reddetse bile, arama motoruna karşı ayrı bir talep hakkınız vardır.
Başvuru Sırası: Önce Arama Motoru
Kurul kararı, başvuru sırasını da belirlemiştir:
- Arama motoruna başvuru. İndeksten çıkarma talebi doğrudan arama motoru işletmecisine iletilir.
- Kurula şikâyet. Arama motoru talebi reddeder veya cevap vermezse ilgili kişi Kurula şikâyette bulunabilir.
- Yargı yolu. İlgili kişinin doğrudan yargı yoluna başvurması da mümkündür.
Talep Neye Göre Değerlendirilir?
İndeksten çıkarma talepleri otomatik kabul edilmez; denge testi yapılır. Bir tarafta ilgili kişinin özel hayatına saygı ve kişisel verilerinin korunması hakkı, diğer tarafta kamunun bilgiye erişmesindeki menfaat ve ifade özgürlüğü bulunur.
Kurul kararında esas alınan başlıca ölçütler şunlardır:
- Bilginin güncelliğini yitirip yitirmediği
- İlgili kişinin kamusal yaşamda rol oynayıp oynamadığı (siyasetçi, yönetici, kamuya mal olmuş kişi)
- Kamunun o bilgiye ulaşmasında üstün bir menfaatinin bulunup bulunmadığı
- Bilginin doğruluğu ve içeriğin niteliği
Kurul, bu ölçütlerin sınırlı sayıda olmadığını, her somut olayda ilave ölçütlerin gündeme gelebileceğini belirtmiştir. Ayrıntılı ölçüt listesi, kararın ekinde ayrı bir belge olarak yayımlanmıştır.
| Talebi güçlendiren hâller | Talebi zayıflatan hâller |
|---|---|
| Aradan uzun süre geçmiş olması | Bilginin hâlâ güncel olması |
| Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar | Devam eden yargılama veya kesinleşmiş mahkûmiyet |
| Kişinin kamusal bir rolünün bulunmaması | Siyasi veya kamuya mal olmuş kişi olması |
| İçeriğin gerçeği yansıtmaması | Kamunun bilgiye erişmesinde üstün menfaat |
Beraat veya KYOK Kararı Varsa
Uygulamada en güçlü başvuru dayanaklarından biri budur. Hakkınızdaki haber veya paylaşım bir ceza soruşturmasına dayanıyor ve süreç beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ile sonuçlanmışsa:
- İçerik artık gerçeği yansıtmıyor demektir,
- Bilginin güncelliği ortadan kalkmıştır,
- Kişinin lehine denge kurulması için somut belge vardır.
Kesinleşmiş kararın bir örneği başvuruya eklenmelidir; bu belge, hem arama motoru hem Kurul aşamasında en belirleyici ektir.
5651 m.9/10: Hâkimlikten İlişkilendirmeme Kararı
İçerik yalnızca eski değil, aynı zamanda kişilik hakkınızı ihlal ediyorsa ikinci yol devreye girer:
Bu talebin dilekçede ayrıca ve açıkça yazılması gerekir. Yalnızca “içeriğe erişimin engellenmesi” istenirse hâkim, adın arama sonuçlarıyla ilişkilendirilmemesine kendiliğinden karar vermez.
Sık Yapılan Beş Hata
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Arama motoruna başvurmadan Kurula şikâyet etmek | Şikâyet usulden sonuçsuz kalır |
| URL yerine ekran görüntüsü göndermek | Talep işleme alınmaz |
| Tek bir “hepsini kaldırın” talebi yazmak | Değerlendirme URL bazlı yapılır, talep reddedilir |
| Gerekçe yazmamak | Denge testinde kişinin lehine bir veri sunulmamış olur |
| Hâkimlik dilekçesinde m.9/10 talebini yazmamak | Karar yalnızca içerikle sınırlı kalır |
Sonuç
Unutulma hakkı, geçmişi silme hakkı değil; güncelliğini yitirmiş bilginin kişiyi süresiz biçimde temsil etmesini önleme hakkıdır. Başarı, talebin hangi yolla ve hangi gerekçeyle kurulduğuna bağlıdır: URL bazlı, belgeye dayalı ve denge testini karşılayan başvurular sonuç alır.
Adınızla çıkan içerikler için hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 23/06/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı karar — arama motorlarının veri sorumlusu sayılması, başvuru sırası ve değerlendirme ölçütleri — kvkk.gov.tr
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11 (ilgili kişinin hakları), m.13 (veri sorumlusuna başvuru), m.14 (Kurula şikâyet) — mevzuat.gov.tr
- 5651 sayılı Kanun m.9/10 — adın karara konu internet adresleriyle ilişkilendirilmemesi (7253 sayılı Kanun ile eklenmiştir, RG 31.07.2020/31202)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24-25 (kişilik hakkının korunması)
Bu Makalede Geçen Hukuki Terimler
Av. Kazım İsmail Kazdal
Kurucu Avukat
İstanbul Barosu Sicil No: 75389
İlk ve orta öğrenimini Rize'de tamamlamış, 2009 yılında lise eğitiminden mezun olmuştur. Aynı yıl Marmara Üniversitesi Tarih Öğretmenliği Bölümünü kazanmış, 2015 yılında bu bölümden mezun olmuştur. İkinci üniversite eğitimi kapsamında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğrenim görmüş ve 2019 yılında hukuk fakültesinden mezun olmuştur. Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi diplomasını da almıştır. Avukatlık stajını tamamladıktan sonra kendi hukuk bürosunu kurarak serbest avukatlık faaliyetlerine başlamıştır. Başta özel hukuk alanları olmak üzere, mesleki çalışmalarını titizlik ve çözüm odaklılık ilkesiyle sürdürmektedir.