İnternetteki bir paylaşım nedeniyle hakkı ihlal edilen kişilerin en sık yaptığı hata, hukuki adımların sırasını karıştırmaktır: önce karşı tarafa yazılır, içerik silinir ve geriye ispat edilemeyen bir iddia kalır.
Oysa doğru sıra nettir: önce delil, sonra kaldırma. Bu rehberde ekran görüntüsünün hukuki değerini, noter tespiti ile mahkeme yoluyla delil tespiti arasındaki farkı ve hangi yöntemlerin sizi şüpheli konumuna düşürebileceğini anlatıyoruz.
Kısaca: Elektronik ortamdaki veriler HMK m.199 uyarınca belgedir; ekran görüntüsü delil olarak sunulabilir ama tek başına zayıftır. Güçlü yol, noter tespiti, e-Devlet üzerinden e-tespit (Noterlik Kanunu m.198/A) veya HMK m.400 uyarınca mahkemeden delil tespitidir. Elinizdeki dosyalar ayrıca zaman damgasıyla dondurulmalıdır. Tespit dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır (m.405). Karşı tarafın cihazına izinsiz erişerek elde edilen kayıt ise suç oluşturabilir.
Ekran Görüntüsünün Hukuki Değeri
Kanun, dijital verilerin delil olabileceğini açıkça kabul eder:
Sorun delil olup olmamasında değil, ispat gücündedir. Ekran görüntüsü birkaç dakikada üretilebildiği için karşı taraf “bu görüntü sahte” dediğinde tartışma teknik zemine kayar. Bu nedenle görüntünün, üretilmediğini ve o tarihte gerçekten yayında olduğunu gösteren bir yöntemle desteklenmesi gerekir.
Üç Yöntem: Hangisi Ne Zaman?
| Yöntem | Ne yapar | Ne zaman tercih edilir |
|---|---|---|
| Noter tespiti | Noter, içeriği görüntüleyip vakıayı tutanağa bağlar | Hızlı sonuç gerektiğinde; içerik silinme riski yüksekse |
| e-Tespit (TNB) | e-Devlet girişiyle sayfa içeriği tespit edilir, noterde onaylanır | 7/24 erişim gerektiğinde; içerik her an silinebilecekse |
| Mahkemeden delil tespiti (HMK m.400) | Keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi | Teknik inceleme, kayıt bütünlüğü veya üstveri analizi gerekiyorsa |
Kanun, noter yolunu ayrıca saklı tutmuştur: HMK m.401/2 uyarınca noterlerin Noterlik Kanunu uyarınca yapacağı vakıa tespitine ilişkin hükümler saklıdır.
Mahkemeden Delil Tespiti: Şartlar ve Usul
Hangi hâllerde istenir?
Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında hukuki yarar, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimalinin bulunmasıyla kabul edilir. İnternet içerikleri bu tanıma tipik biçimde uyar: paylaşım her an silinebilir, hesap kapatılabilir.
Nereye başvurulur?
| Durum | Yetkili ve görevli mahkeme |
|---|---|
| Dava henüz açılmamışsa | Esas hakkındaki davaya bakacak mahkeme veya keşif/bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu ya da tanığın oturduğu yer sulh mahkemesi |
| Dava açılmışsa | Yalnızca davanın görülmekte olduğu mahkeme |
Ayrıca esas hakkında açılan davada, delil tespitini yapan mahkemenin yetkisiz veya görevsiz olduğu ileri sürülemez (m.401/3).
Dilekçede bulunması gerekenler
HMK m.402 uyarınca dilekçede şunlar yer alır:
- Tespiti istenen vakıa
- Tanık veya bilirkişilere sorulması istenen sorular
- Delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler
- Aleyhine tespit istenen kişinin ad, soyad ve adresi
Koşullar nedeniyle karşı taraf gösterilemiyorsa talep yine geçerli sayılır. Tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe işlemler yürümez; talep haklı bulunursa karar, dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir.
Tespitin davadaki yeri
Noter Sistemi Üzerinden e-Tespit
İnternet içeriklerinde en pratik yol, Türkiye Noterler Birliği’nin e-Tespit uygulamasıdır. Hizmetin kanuni dayanağı 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.198/A olup uygulama 1 Mart 2016 tarihinde hizmete açılmıştır.
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | e-Devlet kimlik doğrulamasıyla e-Tespit portalına giriş |
| 2 | Tespit edilecek sayfaların gezilerek içeriğin kaydedilmesi (işlem başına en çok on ekran görüntüsü) |
| 3 | Sistemin başvuru numarası üretmesi |
| 4 | Bu numarayla herhangi bir noterliğe giderek tespitin onaylatılması ve belgelerin alınması |
| 5 | Kayıtların Türkiye Noterler Birliği sisteminde saklanması |
Bu yönteme uygulamada e-tespit denir. Uygulamanın en önemli özelliği, işlemin günün her saatinde ve anlık yapılabilmesidir: tespit yapıldıktan sonra içerik silinse dahi, o tarihte orada bulunduğu ispatlanabilir. Ücret, noterlik tarifesi üzerinden tespit edilen görüntü sayısı ve varsa indirilen dosyaların büyüklüğü dikkate alınarak hesaplanır.
Tutanakta Ne Yazar?
Tespit tamamlandığında elinize geçen belge, noterlikçe düzenlenmiş resmî bir e-tespit tutanağıdır. Aşağıdaki temsilî örnek, tutanağın hangi bölümlerden oluştuğunu ve hangi alanın neden önemli olduğunu gösterir.
Zaman Damgası: Dosyayı Tarihiyle Dondurmak
Zaman damgası, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’nda şöyle tanımlanır:
Pratik karşılığı şudur: zaman damgası alınmış bir dosya, belirli bir tarihte mevcut olduğunu ve o tarihten sonra değiştirilmediğini gösterir. Bu nedenle delili yalnızca toplamak değil, bozulmadan saklamak için de kullanılır.
Hangi dosyalar için alınmalı?
- Tespit sırasında alınan ekran kayıtları ve video dosyaları
- İndirilen sayfa kopyaları, PDF çıktıları
- Yazışma arşivleri (dışa aktarılmış mesaj dökümleri)
- İş kaybı gibi zararı belgeleyen kayıtlar
Nasıl alınır?
Zaman damgası, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarından (nitelikli elektronik sertifika sunan kuruluşlar) temin edilir. Dosyanın kendisi karşı tarafa gönderilmez; dosyanın özeti imzalanarak zamanı doğrulanır. Alınan damga, dosyayla birlikte saklanmalıdır; dosya sonradan değiştirilirse damga doğrulaması başarısız olur ve bu da bütünlüğün kanıtı olur.
Ne Kaydedilmeli?
Hangi yöntem seçilirse seçilsin, kaydın kapsamı sonucu belirler:
| Veri | Neden gerekli |
|---|---|
| Tam URL | Başvurular ve kararlar URL bazlı yapılır |
| Tarih ve saat | İçeriğin ne zaman yayında olduğunu gösterir |
| Hesap adı ve profil adresi | Failin belirlenmesi talebinin dayanağı |
| İçeriğin tamamı | Bağlamdan koparılmış alıntı itirazını önler |
| Yorumlar ve etkileşim sayıları | Yayılma alanı, tazminat miktarında ölçüttür |
| Aynı içeriğin diğer adresleri | Kararın kapsamının genişletilmesini sağlar |
Hukuka Aykırı Delil Sınırı
Delil toplarken en sık yapılan tehlikeli hata, karşı tarafın alanına izinsiz girmektir. Başkasının telefonuna, bilgisayarına veya hesabına izinsiz erişmek; haberleşme içeriğini kaydetmek veya kişisel verileri hukuka aykırı biçimde ele geçirmek suç oluşturabilir (TCK m.132-136).
Buna karşılık kendi haberleşmenize ilişkin kayıtlar, size gönderilen mesajlar ve herkese açık paylaşımların tespiti bakımından böyle bir engel yoktur.
Doğru Sıra: Önce Tespit, Sonra Kaldırma
Delil tespiti içeriği kaldırmaz, yalnızca kayıt altına alır. Kaldırma için ayrıca platforma veya sulh ceza hâkimliğine başvurulması gerekir. Sıra şöyle olmalıdır:
- Tespit (noter tespiti / e-tespit / mahkeme) + elinizdeki dosyalara zaman damgası
- Kaldırma — içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi
- Şikâyet ve tazminat — hakkımda yalan paylaşım rehberi
- Gerekiyorsa arama sonuçlarından çıkarma — unutulma hakkı
Sık Yapılan Beş Hata
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Önce karşı tarafa yazmak | İçerik silinir, delil kalmaz |
| Yalnızca kırpılmış ekran görüntüsü almak | Bağlam ve URL görünmez, sahtelik itirazına açık olur |
| Tarih-saat ve hesap adresini kaydetmemek | Tespit eksik kalır, karar uygulanamaz |
| Karşı tarafın cihazından kayıt almak | Delil değerlendirme dışı kalır, suç riski doğar |
| Tespit avansını yatırmamak | Mahkeme sonraki işlemleri yapmaz |
Sık Karşılaşılan Senaryo: Kendi Siteniz
Delil tespiti yalnızca başkasının paylaşımı için değil, kendi sisteminize yapılan müdahale için de gerekir. Sitesine izinsiz içerik yerleştirilen kişi, temizlik yapmadan önce sunucu kayıtlarını, etkilenen adres listesini ve sayfa içeriklerini sabitlemelidir; aksi hâlde hem suç duyurusu hem de kendisine yönelik bir iddiaya karşı savunma dayanaksız kalır.
Bu senaryonun adım adım işleyişi: Sitenize bahis linki eklendiyse: sorumluluk ve suç duyurusu
Sonuç
İnternet uyuşmazlıklarında davanın kaderi çoğu zaman ilk gün belirlenir: içerik doğru biçimde kayıt altına alındıysa kaldırma, şikâyet ve tazminat süreçleri sağlam bir zemine oturur; alınmadıysa haklı taraf bile ispat sıkıntısı yaşar.
Elinizdeki içeriğin hangi yöntemle tespit edilmesi gerektiğini değerlendirmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İlgili İçerikler
- Selde Araç Hasarı: Kasko, Sorumlu İdare ve Tazminat Yolları — HMK m.400 delil tespitinin afet hasarındaki uygulaması
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199 (belge), m.400-405 (delil tespiti) — RG: 4 Şubat 2011, Sayı 27836 — mevzuat.gov.tr
- 1512 sayılı Noterlik Kanunu — noterlerin vakıa tespiti (HMK m.401/2 ile saklı tutulmuştur)
- 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.198/A — e-Tespit uygulamasının dayanağı (Türkiye Noterler Birliği, 01.03.2016)
- 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu — zaman damgası tanımı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.132-136 (haberleşmenin gizliliği, özel hayatın gizliliği, kişisel veriler)
- 5651 sayılı Kanun m.9 — içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi
Bu Makalede Geçen Hukuki Terimler
Av. Kazım İsmail Kazdal
Kurucu Avukat
İstanbul Barosu Sicil No: 75389
İlk ve orta öğrenimini Rize'de tamamlamış, 2009 yılında lise eğitiminden mezun olmuştur. Aynı yıl Marmara Üniversitesi Tarih Öğretmenliği Bölümünü kazanmış, 2015 yılında bu bölümden mezun olmuştur. İkinci üniversite eğitimi kapsamında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğrenim görmüş ve 2019 yılında hukuk fakültesinden mezun olmuştur. Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi diplomasını da almıştır. Avukatlık stajını tamamladıktan sonra kendi hukuk bürosunu kurarak serbest avukatlık faaliyetlerine başlamıştır. Başta özel hukuk alanları olmak üzere, mesleki çalışmalarını titizlik ve çözüm odaklılık ilkesiyle sürdürmektedir.