Detaylı Açıklama
Aydınlatılmış onam, tıbbi müdahaleyi hukuka uygun hâle getiren temel unsurdur. İç hukukumuzun parçası olan Avrupa Biyotıp Sözleşmesi m.5 uyarınca, sağlık alanında bir müdahale ancak ilgili kişinin özgür ve bilgilendirilmiş rızasıyla yapılabilir. Bilgilendirme; müdahalenin amacı ve niteliğini, beklenen yararları, olası riskleri ve alternatif yöntemleri kapsamalıdır.
Onamın ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır. Yargıtay uygulamasında bu yük dava sonuçlarını doğrudan belirler: Aynı dosyada ilk derece mahkemesi, onamın ispatlanamadığı dönemde manevi tazminata hükmetmiş; bozma sonrası yasal koşulları taşıyan onam formunun varlığı ortaya konunca dava tümden reddedilmiştir (Yargıtay 3. HD, E.2025/3848, K.2026/123).
Hukuki Dayanak ve Uygulama
Geçerli bir onam için bilgilendirmenin müdahaleden makul süre önce, hastanın anlayabileceği dille ve işleme özgü biçimde yapılması aranır. Soyut, genel ve matbu formlar tartışmaya açıktır; içerik somut işlemin risklerini yansıtmalıdır. Onam alınmadan yapılan müdahale, tıbbi standarda uygun olsa bile hukuka aykırı hâle gelebilir ve manevi tazminat sorumluluğu doğurabilir.
Usul yönünden kritik nokta: Aydınlatılmış onam eksikliği iddiası dava dilekçesinde ileri sürülmelidir; temyiz aşamasında ileri sürülmesi iddianın genişletilmesi yasağına takılır (Yargıtay 3. HD, E.2025/3166, K.2026/259).
Sık Karşılaşılan Durumlar
Sağlık tanıtımı alanında onamın özel bir görünümü vardır: 12.11.2025 tarihli Tanıtım Yönetmeliği, hasta görsellerinin kullanımını Ek-1’deki Görsel İçerik Kaydetme ve İşleme Onam Formuna bağlamış; hastaya görüntüyü önceden görme ve rızayı her zaman geri çekme hakkı tanımıştır. Tedavi onamı ile görsel kullanım onamı ayrı ayrı alınmalıdır; KVKK Kurulu, hastaneye verilen rızanın hekimin kişisel sosyal medya hesabındaki paylaşımı kapsamadığına karar vermiştir (KVKK, 29.06.2022, 2022/630).