Kusur Yeteneğinin İki Unsuru
Ceza sorumluluğu iki unsurun birlikte bulunmasını gerektirir:
- Algılama yeteneği — fiilin hukuka aykırı olduğunu ve sonuçlarını kavrayabilme
- Yönlendirme yeteneği — bu kavrayışa göre davranışını yönlendirebilme
Bu unsurlardan biri eksikse kusur yeteneği yoktur. Kişi fiili işlemiş olsa bile cezalandırılamaz; ancak toplum güvenliği bakımından güvenlik tedbiri uygulanabilir.
Ceza Sorumluluğunu Etkileyen Hâller
| Hâl | Kanun maddesi | Sonuç |
|---|---|---|
| Yaş küçüklüğü | TCK m.31 | Yaşa göre sorumsuzluk veya indirim |
| Akıl hastalığı | TCK m.32 | Tam sorumsuzluk veya indirim |
| Sağır ve dilsizlik | TCK m.33 | Yaş kademelerine benzer rejim |
| Geçici nedenler, alkol, uyuşturucu | TCK m.34 | İradi alınmışsa sorumluluk kalkmaz |
Çocuklarda Ceza Sorumluluğu
12 yaşını doldurmamış çocuklarda kusur yeteneği kesin olarak yok kabul edilir; ayrıca araştırma yapılmaz. 12-15 yaş grubunda ise kusur yeteneği araştırılması gereken bir konudur: mahkeme, çocuğun algılama ve yönlendirme yeteneğini uzman raporu ve sosyal inceleme raporu ışığında değerlendirir. 15-18 yaş grubunda kusur yeteneğinin varlığı kural olarak kabul edilir, ancak somut olayda aksi ileri sürülebilir.
7593 sayılı Kanun, ceza sorumluluğu yaşını değiştirmemiştir; 12 yaş sınırı korunmaktadır. Kanunun getirdiği değişiklik, sorumluluğun bulunduğu hâllerde uygulanacak indirim oranlarına ilişkindir.
Savunma Açısından Önemi
Çocuk dosyalarında kusur yeteneğinin tartışılması, çoğu zaman cezanın miktarından daha belirleyicidir. Kusur yeteneğinin bulunmadığı kabul edilirse ceza hiç verilmez. Bu nedenle 12-15 yaş grubundaki dosyalarda uzman raporu talebi savunmanın öncelikli adımlarındandır.