Raporun İşlevi
Sosyal inceleme raporu, mahkemenin çocuğu yalnızca işlediği fiil üzerinden değil, içinde bulunduğu koşullar bütünüyle değerlendirebilmesini sağlar. Rapor iki temel amaca hizmet eder:
- Kusur yeteneğinin belirlenmesi — özellikle 12-15 yaş grubunda çocuğun algılama ve yönlendirme yeteneğinin tespiti
- Tedbir seçimi — çocuğun ihtiyacına en uygun koruyucu, destekleyici veya yönlendirme tedbirinin belirlenmesi
Raporda Yer Alan Bilgiler
- Çocuğun aile yapısı, ebeveyn tutumları ve aile içi ilişkiler
- Eğitim durumu, okul devamlılığı ve akademik başarısı
- Sosyal çevresi, arkadaş ilişkileri ve boş zaman etkinlikleri
- Ruhsal ve bedensel gelişim düzeyi
- Varsa madde kullanımı, bağımlılık veya ihmal-istismar öyküsü
- Suça yönelmesinde etkili olduğu değerlendirilen etkenler
7593 Sayılı Kanun ile Gelen Zorunluluk
Çocuk Koruma Kanunu m.35/3’te yapılan değişiklikle 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hâle getirildi. Bu zorunluluğun yaptırımı da düzenlendi: CMK m.174’e eklenen bent uyarınca, sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame iade edilir.
Bu, savunma tarafı için somut bir usul imkânıdır. 15 yaş altı bir dosyada rapor alınmamışsa iddianamenin iadesi talep edilebilir.
Rapor Alınmazsa veya Yetersizse
15-18 yaş grubunda rapor alınması kanunen zorunlu tutulmamıştır; ancak mahkemeden talep edilebilir ve talebin reddi gerekçelendirilmelidir. Raporun yetersiz, eksik veya çelişkili olması hâlinde ek rapor ya da yeni bir uzman incelemesi istenebilir. Rapordaki tespitlerin dosyadaki delillerle çelişmesi durumunda bu çelişkinin giderilmesi talep edilmelidir.